Við tökum til orða okkar þannig að maður liggi í leti, eða sé latur í dag. Það er nú bara krúttlegt og auk þess gefur orðalagið til kynna að um tímabundið ástand sé að ræða og gefur í skyn að sá sem þetta segir hafi sig ekki upp í eitthvert ákveðið verkefni þann daginn og leyfi sér að vera slakur yfir því.
Leikritið „Ævintýri í Latabæ“ fjallar um margt og mikið meira en eitthvert droll og sælgætisát. Því komst ég að á frumsýningu síðastliðinn sunnudag, 14. september. Ekki það að ég hafi ekki gluggað í konsept og innihald í sögum af Latabæ en það hefur verið frekar yfirborðskennt glugg.
Ég á þrjár uppkomnar dætur sem áttu mynd um Glanna glæp og var sú mynd í geislatækinu lon og don. Og svo á ég einn dótturson sem nú horfir á þetta heimsfræga efni á erlendum sjónvarpsstöðvum. En ég skal bara viðurkenna það hér og nú að ég var með fordóma og þeir byrjuðu að grassera á mínum sokkabandsárum þegar bókin kom út.
Ég fór auðvitað ekki ein á þessa sýningu, ég er svo heppin að eiga þetta unga fjögurra ára skyldmenni, sem er vinur minn í þokkabót, mikill leikhúspési og í ágætum tengslum við smekk sinn. Með honum get ég alls staðar skemmt mér svo ég var hvergi bangin.
Rétt áður en sýningin byrjaði heyrði ég mæta konu sem var þarna ásamt börnum sínum kalla glettilega yfir sætin að annarri mætri konu, skáldkonu og leikhúsgagnrýnanda sem var stödd þarna með ungri dömu: „Heldurðu að við höfum þetta af?“ Ég skellti upp úr, nákvæmlega það sem ég var að hugsa og BANG!
Sýningin byrjaði og þvílíkt fjör, litadýrð og banastuð.
Ég gjóaði augunum af og til á unga fylgdarmann minn og fylltist innri gleði við hvernig hann dillaði sér í sætinu og gapti þess á milli á sviðið. Það er bókstaflega dásamlegt að sjá börn í leikhúsi taka þátt í leiksýningu með því að standa upp, hoppa og dansa og klappa og hrópa. Minn lillemann er mjög feiminn en þarna var hann í essinu sínu og lét allt flakka sem viðeigandi var og þess á milli dansaði hann sitjandi.
Skemmtilega pólitísk sýning. Ha?
Innri sagan í „Ævintýri í Latabæ“ fjallar, eins og ég sagði áður, ekki um það að vera latur þennan daginn eða hinn. Sagan fjallar um samfélag sem rífur sig upp úr einsleitni og leti og fagnar fjölbreytni og athöfnum, lífsgleði og góðsemi, skilning og þolinmæði. Þarna eru hefðbundin konsept góðs og ills framreidd í formi lýðræðis versus fasisma. Græðgina sem allt vill verðleggja og því ryki sem er slegið í augu okkar mannanna um að mannauður sé minna virði en beinharðir seðlar.
Hamingja og líðan einstaklinganna er hvorki reiknuð út í vergri framleiðslu né í styrk samfélags. Hamingju- og vellíðunarhagfræði hefur orðið útundan og fær ekki inni í tölfræði þeirra sem alltaf eru að reikna allt út og inn í ríkiskassann.
Í sögunni er meira að segja komið inn á það hvernig sykur og lélegur matur er beinlínis notaður til að letja þegna og halda þeim ómenntuðum og hálf sljóum. Tengslin við náttúruna og innri tilveru rofna og þá erum við farin að tala um alvöru leti. Leti hugans, leti til athafna og bjargarleysi gegn aðstæðum og áhugaleysi og orkuleysi, af því að við erum á svo lélegu fæði frá unga aldri.
Það er kannski fyrst núna að það myndast einhver tenging við svona samfélagsgerð hér á Íslandi. Samfélagsgerð sem Glanni glæpur er svo hrifinn af.
Ég veit ég er að fílósófera um Latabæ en ég meina hvert einasta orð.
Ég veit líka að kjarni hugmyndarinnar er að fá börn til að hreyfa sig og borða hollan mat, engu að síður er þetta kjarni sögunnar í „Ævintýri í Latabæ“ sem nú er verið að sýna í Þjóðleikhúsinu.
Fyrir nú utan það að ég hló mig alveg máttlausa á köflum, því það er margt ótrúlega fyndið. Það er erfitt að hlæja ekki í hvert einasta sinn sem Glanni glæpur lætur sjá sig á sviðinu. Hann Stefán Karl leikari sem hefur hýst Glanna í langan tíma er hrikalega fyndinn í þessu hlutverki að það hálfa væri nóg, það er nóg að hann birtist.
Svo bókstaflega brillerar yngsti leikarinn í sýningunni, eða ungi drengurinn sem leikur Sigga sæta. Hann er vægast sagt frábær og lyginni líkast að svo ung manneskja hafi slíkt vald á hlutverki sínu.
Það er svo að lokum ekki síður mjög skemmtilegt upplifelsi fyrir fullorðna að sjá allar skemmtilegu tæknibrellurnar sem eru sko ekki fáar og flestar ef ekki allar alveg kraftaverki líkastar. Það hefur ábyggilega verið svakaleg vinna að koma þessu öllu saman en gleðilegt með meiru að það takist svona vel.
Það mega allir vera hæstánægðir með þessa sýningu. Auðvitað er það þannig að ef börnin skemmta sér þá skemmtir fullorðna fólkið sér oftast en á þessari sýningu er það nánast tryggt. Þarna er nóg fyrir alla.
Ég kom út af þessu fjöri fordómaþvegin og fegin er ég þegar losnar um þennan eða hinn fordóminn sem liggur í felum innra með mér og hefur fengið að lúra þar um stuttan eða langan tíma.
Fordómar eru svo lýjandi og lúmskir.
Ljósmyndir Eddi Jónsson fyrir Þjóðleikhúsið
