Anna Kolbrún Jensen félagsfræðingur og nemi í hagnýtri menningarmiðlun skrifar:
Eru það aðallega konur sem skrifa fyrir börn? Er það þess vegna sem barnabókahöfundar eru ósýnilegir?
Barna- og unglingabókaráðstefnan Kveikjum eld var haldin í Gerðubergi laugardaginn 15. mars.
Fram komu Anna Friðfinnsdóttir leikskólakennari og menntunarfræðingur, Davíð Stefánsson bókmenntafræðingur og rithöfundur, Yrsa Sigurðardóttir rithöfundur og Marta Hlín Magnadóttir og Birgitta Elín Hassel en þær eru rithöfundar, þýðendur, ritstjórar og eigendur bókaútgáfunnar Bókbeitan ehf.
Ég komst að því fyrir tilviljun að barna- og unglingabókaráðstefnan yrði haldin í Gerðubergi laugardaginn 15. mars og dreif mig þangað. Ráðstefnan var ekki auglýst – allavega ekki þannig að ég tæki eftir því enda „bara“ barna- og unglingabókaráðstefna.
Fram komu fjórar konur og einn karl. Ég gat ekki annað en tekið eftir því að lang flestir á ráðstefnunni voru einmitt konur. Ég held ég hafi séð alls 5 karla og þar með talið karlinn sem stýrði ráðstefnunni og Davíð Stefánsson sem sjálfur var með erindi.
Á ráðstefnunni var fjallað um skapandi hugsun, úrval af barna og unglingabókum, lestraráhuga barna- og unglinga. Einnig var fjallað um áhugaleysi og lestrarleysi barna- og unglinga í dag.
Mikið var talað um það hversu litla umfjöllun barna- og unglingabækur fá. Í því samhengi fór ég að velta því fyrir mér hvort það séu kannski aðallega konur sem skrifa fyrir börn og unglinga? Er þetta eins og með önnur störf þar sem konur eru í meirihluta, að starfið er talið framlenging af konuhlutverkinu og ekki eitthvað til þess að tala um eða borga almennileg laun fyrir. Það þykir svo eðlilegt fyrir konur að hugsa um börn (leikskólakennarar), kenna þeim (kennarar) og segja þeim sögur (rithöfundar) að við þurfum ekkert sérstaklega að tala um það, eða hvað?
Mér þykir það afar einkennilegt hversu litla athygli barna- og unglingabækur fá í fjölmiðlum á sama tíma og við náum ekki andanum yfir því hversu illa læs íslensk ungmenni eru í dag. PISA könnunin hefur allavega fengið mikla umræðu í fjölmiðlum og almenningur virðist vera niðurbrotinn yfir niðurstöðum sem benda á slakan námsárangur barna- og unglinga á Íslandi. Við erum bara aðeins of góð í því að tuða um það sem betur má fara og kenna öðrum um í stað þess að gera eitthvað í málunum.
Yrsa Sigurðadóttir hóf sinn rithöfundaferill sem barnabókahöfundur og hefur talað um það áður og talaði líka um það hér hversu mikill munur er á því að vera barnabókahöfundur og höfundur sem skrifar fyrir fullorðna. Rithöfundur sem skrifar krimmabækur fyrir fullorðna er allt annar handleggur en rithöfundur sem skrifar ævintýri fyrir börn. Yrsa talaði um það að það megi ekki vanmeta börn sem lesendur og að það sé synd að gera barna- og unglingabókmenntir að einhverri jaðarmenningu. Bækur gefa börnum svo mikið, sem tölvuleikir og kvikmyndir geta sennilega ekki gefið þeim. Í gegnum bækur upplifa börn alskonar aðstæður, líka þær aðstæður sem þau fá ekki að spreyta sig á í raunveruleikanum. Þau ímynda sér umhverfið og skynja aðrar manneskjur. Læra oft samkennd með öðrum og verða þá líklega færari í mannlegum samskiptum fyrir vikið.
Heimur barna- og unglingabókmennta er ansi lokaður bæði almenningi og lesendunum sjálfum sem jafnvel vita ekki einu sinni hvað stendur þeim til boða. Marta Hlín Magnadóttir og Birgitta Elín Hassel töluðu einmitt um það að við fullorðna fólkið kaupum yfirleitt bækur fyrir börn og unglinga, og veljum því bækur sem okkur líst vel á og höldum að börnin vilji lesa, í stað þess að hvetja þau til þess að velja sér bækur sjálf. Við sem samfélag megum ekki vanmeta barna- og unglingabækur og börnin okkar sem lesendur. Við megum heldur ekki vanmeta þá rithöfunda sem vilja skrifa fyrir börn og unglinga. Það er mikilvægt að skapa fjölbreytilegt úrval af barna- og unglingabókum til þess að allir finni eitthvað við sitt hæfi. En hvernig getum við ætlast til þess að fólk skrifi fyrir börnin okkar ef við viljum svo ekki sjá hvað er skrifað? Það er synd að til séu góðar bækur fyrir börn, bækur sem safna ryki í hillum bókasafna án þess að neinn viti um þær.
Ég hvet því samfélagið til þess að opna arma sína fyrir barna- og unglingbókamenningu. Ég hvet samfélagið til þess að líta í kringum sig og sjá alla þessa frábæru barna- og unglingabókarithöfunda. Hver veit nema að næsta PISA könnun komi okkur þá skemmtilega á óvart?
