Við verðum að horfast í augu við að íslensk stjórnmálastétt er svo úr tengslum við raunveruleikann að algjört siðferðishrun blasir einfaldlega við. Næsta hrun er komið og það er ekki efnahagslegt heldur andlegt, menningalegt og siðferðislegt. Hrunið var kosið og situr á Alþingi en eins og í aðdraganda efnahagshrunsins vilja gerendur ekki horfast í augu við stöðuna. Þægilegra að fara bara með einfalda frasa í nafni fagmennsku, sáttar og nýrra vinnubragða.
Hluti af sjálfsblekkingu Íslendinga eru hugmyndir um hið stéttlausa samfélag þar sem allar boðleiðir eru svo stuttar og við deilum öll sambærilegum lífsgæðum. Á þessu tyggja stjórnmálamenn síendurtekið og misnota í viðleitni sinni til að komast hjá eðlilegri yfirsýn og eftirliti. Það er jú svo ferlega krúttlegt hvað allt er losaralegt og óformlegt á Íslandi. Svo er alveg frábært þegar á reynir, því í óformlegheitunum eru kosningaloforð ekki kosningaloforð heldur meira svona; kosningaáherslur.
Á mánudaginn sendi forseti Alþingis fréttatilkynningu til fjölmiðla þar sem því er haldið fram að 104 þúsund króna lækkun á föstum greiðslum þingmanna vegna kostnaðar teljist koma til móts við 45% hækkun á launum þingmanna. Það er áhugaverð sýn svo sem en auðvitað er þetta ekki til þess að draga úr reiði fólks vegna hækkunar þingfarakaups.
Óyggjandi sönnun þess að í landinu er engin stjórnmálahreyfing almennings er komin fram. Viðbrögðin við furðuhugmyndum þingmanna um að 104 þúsund séu í raun 150 þúsund og það leiðrétti raunar 300 – 500 þúsund eru lítil sem engin.
Nú verður verkalýðshreyfingin að fara að átta sig á því að kjarabarátta er ekki stunduð í pólitísku tómarúmi. Það er bara kominn tími til að þau endurvekji tengslin við stjórnmálaflokka sem kenna sig við almannahag og berji þingmenn þeirra til hlíðni. Nú þarf stjórnmálahreyfingar sem vilja sátt við almenning en ekki aðeins sátt í þingsal.
Þetta eru hin nýju sáttarstjórnmál stjórnmálastéttarinnar. Hún er sameinuð í fyrirlitningu sinni á almenningi. Kjósendum er ekki einu sinni boðið með í sáttina enda geðveik og með allskonar hughrif og 70% er baggi hvort sem er.
Yfirlýsing þingforseta felur um leið í sér viðurkenningu á því að þingmenn umgangist greiðslur vegna kostnaðar líkt og um laun sé að ræða. Það er í sjálfu sér merkileg viðurkenning um hversdagslegt siðleysi stjórnmálanna á Íslandi.
Efnislega er þetta sú hegðun sem var að baki kostnaðarspillingamálunum sem breska þingið varð uppvíst að árið 2009. Þingmenn höfðu árum saman umgengist kostnaðargreiðslur sem laun. Hér á landi er stjórnmálastéttin svo firrt að það þarf enga rannsókn og málaferli til að fá upplýsingarnar líkt og í Bretlandi.
Það er bara de facto viðurkennt í framhjáhlaupi með fréttatilkynningu forseta. Kostnaðargreiðslur eru vegna kostnaðar. Þau eru ekki laun og á ekki að nota sem slík. Ekkert hefur komið fram um hvaða kostnað á að lækka á móti. Svarið við því er reyndar mjög einfalt; ekki krónu því þingmenn fá enn kostnað greiddan ef þeir nenna að koma með reikninga fyrir því. Greiðslurnar sem nú lækka eru fastar greiðslur sem þingmenn eiga rétt á óháð því hvort þeir geti sýnt fram á hvernig þeim er varið.
Maður veit ekki hvort maður á hlæja eða gráta… kjörnir fulltrúar hljóta að telja almenning afar heimskan fyrst þau töldu sér trú um að þetta myndi virka.
Efndir í skötulíki
Jón Þór Ólafsson, þingmaður Pírata í forsætisnefnd, virðist vera einn um það að vera alvara í málinu. Hann hefur sagt að ef ákvörðun kjararáðs um gríðarlega hækkun þingfararkaups raskar kjarasamningum þorra launafólks þá verður Alþingi að bregðast við, annars stefni í efnahagslegan óstöðugleika. Þá hefur hann verið skýr og sagt að forsætisnefnd gangi einfaldlega ekki nægilega langt. Jón Þór er þó ekki nóg til að gera Pírata, stjórnarandstöðuna né stjórnarmeirihlutann stikkfrían. Launahækkunin stendur vegna þess að stjórnmálamönnum er einfaldlega ekki alvara um að bregðast við henni. Málið er ekki flóknara.
Þingreikningur: 50 + 54 = 150
Kjararáð skammtaði þingmönnum, ráðherrum og æðstu stjórnendum ríkisins um 45% launahækkun síðastliðinn kjördag. Síðan ákvað ráðið að bíða fram yfir kjördag með að tilkynna um ákvörðunina. Hækkunin er á bilinu 390 til 500 þúsund samkvæmt yfirlýsingum Gylfa Arnbjörnssonar, formanns ASÍ. Þessa hækkun fengu stjórnmálamenn þrátt fyrir að fyrr á árinu 2016 hafi þingmenn fengið aðra hækkun upp á 7.2%. Nú hafa þeir sameinast um að 104 þúsund króna kostnaður – ekki laun – komi til móts við þessa hækkun. Allir flokkar. Þá telja þau að vegna þess að þetta var í raun skattfrjáls og frír peningur þá verði nú að uppreikna þetta í 150 þúsund.
Svo gagnrýnir þetta fólk Donald Trump fyrir frumlega nálgun á raunveruleikann.
Fyrirlitning á almenningi
Fyrirlitning stjórnmálastéttarinnar á almenningi er yfirgengileg. Já fyrirlitning, enda ekki hægt að láta eins og svona framkoma spretti upp af sjálfri sér. Hugsunarleysi er ekki afsökun hér. Þingmenn þurfa einfaldlega að trúa því innst inni að almenningi komi stjórnmálin ekkert við til þess að gera svona mistök. Hér er fólk einfaldlega að forgangsraða eigin launum framar trausti almennings.
Traust fólks á löggjafanum sínum er bara minna virði en launahækkun þingmanna.
Þetta eru hin nýju sáttarstjórnmál. Samtalinu lauk 29. október – Suss!
Nú tekur ‘fjörtímabilið’ við á fínum launum og góðri stemmingu í mötuneyti Alþingis; bara ef þingið hefði nú betri þjóð… svo leiðinlegt þetta tuð alltaf.
Kjarasamningar hugsanlega í uppnám
Hirðuleysi þingmanna gæti haft alvarlegar afleiðingar enda líklegt að forsendur kjarasamninga séu brostnar. „Þetta er bara eitthvað hálfkák skilurðu; þetta er einhver kattarþvottur,“ sagði Gylfi Arnbjörnsson, formaður ASÍ, við Bylgjuna í þættinum Reykjavík síðdegis vegna aðgerða forsætisnefndar. „Þannig að það verður ekki 350 eða 500 þúsund króna launahækkun til þeirra heldur bara 280 – 350 þúsund. Það er engu síður verið að ákveða mjög miklar launahækkanir þingmanna og það er ekkert verið að gera neitt í ráðherramálunum og það er ekki gert neitt varðandi æðstu embættismenn,“ sagði hann. Gylfi bendir á að það séu tíðindi fyrir honum að samþykkt frá árinu 2006 sé nú orðið viðmið. „Það síðan fullyrt að þetta sé í samræmi við einhverja almenna þróun miðað við 2006. Það er ekkert almennt verið að miða við 2006. Sá samningur sem að ríkið gerði við okkur og BSRB og sveitarfélög og atvinnurekendur var viðmiðun við nóvember 2013 og ef maður skoðar viðmiðun 2013 gagnvart þessum hópum á þennan mælikvarða sem þeir eru að leggja til þá eru þeir einhverjum 20% hærri en almenn launafólk þrátt fyrir þetta.“
Þingið skammtaði sér skattfrjáls laun
„Það er fagnaðarefni að alþingismenn séu okkur loksins sammála í því að kostnaðargreiðslur séu hluti af launa og skattfrelsi þessara greiðslna sé ígildi launa,“ sagði Gylfi við Morgunblaðið á þriðjudag. Hann segir við Morgunblaðið að það sé rangt hjá forseta Alþingis að almennt hafi verið miðað við launaþróun frá 2006. Í þeirri launastefnu sem ríki- og sveitarfélög hafi fallist á við gerð síðustu kjarasamninga sé miðað við launaþróun frá nóvember 2013 til ársloka 2018. Morgunblaðið spurði Unni Brá Konráðsdóttur, forseta Alþingis, hvort nóg væri gert með þessari ákvörðun. „Það verða aðrir að dæma um það. Þetta er það sem forsætisnefnd hefur tök á gera, því forseti Alþingis og forsætisnefnd eftir atvikum ákveða þessar greiðslur. Að öðru leyti þyrftu að koma til lagabreytingar, ef ákveða ætti breytt kjör þingmanna,“ sagði Unnur Brá við Morgunblaðið.
Þessi ummæli þingforseta eru merkileg svo ekki sé meira sagt enda er hún forseti löggjafans; þess sama og setur lög og er það furðulegt – svo ekki sé meira sagt – að einföld lagabreyting stoppi málið allt í einu. Það sem þarf er að leggja fram frumvarp og samþykkja en til þess þarf pólitískan vilja og hann er ekki til staðar.
Auðvitað getur löggjafinn brugðist við
Þess eru dæmi að þingið afnemi úrskurð Kjararáðs ef hann er líklegur til að setja kjaramál og vinnumarkað í uppnám. Kjararáð tók til starfa í júní 2006, en áður höfðu laun kjörinna fulltrúa og dómara heyrt undir Kjaradóm. Árið 2006 var úrskurður Kjaradóms um launahækkanir þeirra felldur úr gildi með lagasetningu á Alþingi, í kjölfar óánægju aðila vinnumarkaðarins.
Dómarafélag Íslands gagnrýndi þá ákvörðun og héraðsdómari við Héraðsdóm Reykjavíkur höfðaði mál gegn ríkinu. Niðurstaða dómstóla var sú að ákvörðun Alþingis, að lækka laun dómara með lagasetningu, samrýmdist ekki grunnreglum stjórnarskrárinnar um sjálfstæði dómsvaldsins.
Árið 2006 lagði fjármálaráðherra Árni M. Mathiesen dóminn einfaldlega niður og skipaði Kjararáð. „ Með frumvarpi þessu er lagt til að úrskurður Kjaradóms frá 19. desember 2005 falli úr gildi í því skyni að viðhalda stöðugleika á vinnumarkaði og í efnahagsmálum. Frumvarpið gerir ráð fyrir að í þess stað hækki laun þeirra embættismanna sem undir Kjaradóm heyra um 2,5% frá 1. febrúar eða um sömu prósentu og í kjarasamningum á almennum vinnumarkaði. Einnig er í frumvarpinu kveðið á um að úrskurðir Kjaradóms og kjaranefndar á þessu ári skuli taka mið af samningsbundnum hækkunum á almennum vinnumarkaði og að þess verði gætt í úrskurðum um kjör einstakra embættismanna eða hópa að valda ekki röskun á vinnumarkaði,“ segir í frumvarpi Árna. Það þarf vilja en hann er ekki til staðar hjá þingmönnum.
Kjaradómur kvað upp afar umdeildan úrskurð árið 1993 sem meðal annars varðaði laun þingmanna. Þá var sá úrskurður felldur með bráðabirgðalögum.
Löggjafinn þarf bara að vilja taka slaginn en þingið er sameinað um að gera það ekki.
Allt fær þetta að viðgangast vegna þess að almenningur á sér enga stjórnmálahreyfingu sem er tilbúin að standa móralskt með fólki… það er jú, svo lummó og gamaldags.
