Heiðveig María Einarsdóttir skrifar:
Hroki, virðingarleysi, lítilsvirðing og misnotkun fjórða valdsins. Já, þetta eru stór orð en það er ekki hægt að finna neina aðra lýsingu á síendurteknum rangfærslum og heimildalausum blammeringum útgerðamanna í garð sjómanna og kjarabaráttu þeirra.
Það ER yfirgengilegur hroki og fullkomið ábyrgðarleysi að halda sífellt fram órökstuddum stærðum og tölum þessu tengdu í fjölmiðlum til þess eins að afvegaleiða almenning og aðra sem þekkja minna til. Ef leikurinn er ekki til þess gerður að afvegaleiða umræðuna – þá er ekki hægt að skilja það öðruvísi – en að forsvarsmenn útgerða hafi því miður ekki betri þekkingu á þessum stærðum.
Fjölmiðlar hafa síðan deilan byrjaði gripið á lofti ábyrgðarlausar yfirlýsingar forsvarsmanna útgerða, forsvarsmenn útgerðamanna hafa ítrekað hamrað á sömu rökleysunni trekk í trekk í viðtölum. Óábyrgar heimildir eins og t.d. að launakostnaður sjómanna sé 30-50% af aflaverðmæti útgerða – bilið á hæsta og lægsta gildi er of mikið til þess að takandi sé mark á þessum tölum, hvað þá að hægt sé að mynda sér skoðun út frá þessum upplýsingum.
Framsetning þessara prósentutalna er jafn ábyrgðarlaus og að nota tímaritið Frjálsa Verslun sem heimild. Í opinberum gögnum Hagstofunnar eru nægar upplýsingar til þess að setja fram óháðar upplýsingar þessu tengdu. Úrtak útgáfu Hagstofunnar í Hagveiðum og vinnslu tekur til 86% af heildinni og ætti því samanburður með notkun þeirra gagna að gefa raunverulega mynd af þessum stærðum. Til upplýsinga tilheyra þessi gögn einungis útgerðarhluta fyrirtækjanna og miðast tölur við aflaverðmæti upp úr skipi. Þá á eftir að vinna aflann í verðmætari afurðir í þeim flokkum þar sem það er gert. Því eiga fyrirtækin sem eiga bæði útgerð og fiskvinnslu enn meiri verðmætaaukningu inni og fá því að lokum mun meira fyrir aflann þegar upp er staðið.
Launahlutfall sjómanna af heildaraflaverðmæti
Samkvæmt fréttabréfi sem Samtök Fyrirtækja í Sjávarútvegi (SFS) sendu á sína félagsmenn þegar nú síðast slitnaði upp úr viðræðum á milli aðila þá er því haldið fram að launahlutfall útgerða sé 30-50% og að í ákveðnum útgerðarflokkum sé launahlutfallið nær 50%.
„Á frystitogurum, línubátum og dragnótabátum er launahlutfallið nær 50% Af 10 fiskum sem þessi skip draga að landi fá sjómenn 5 fiska. Hlutfall sem þegar er of hátt verður því enn hærra, með þeim afleiðingum að rekstur verður ekki lífvænlegur til framtíðar. Fækkun í þessum útgerðarflokkum er þegar áhyggjuefni, en henni verður hraðað enn frekar ef fallist er á kröfur sjómanna. Kröfur sjómanna munu því draga úr fjölbreytileika sjávarútvegs til framtíðar. Af þeim sökum er ekki á þær fallist,“
Tilvitnun tekin úr frétt á visi.is er fjallar um fréttabréfið.
Til upplýsinga þá er meðaltal launahlutfalls skv. Hagstofu Íslands á tímabilinu 2011-2015 33,7% sem reyndar er nálægt lægsta gildi SFS, en hæsta gild skv. Hagstofu á einn einstakan útgerðarflokk er 37,33% hjá frystitogurum. Í úrtaki Hagstofunnar eru hlutafall frystitogara í úrtakinu 100% og ætti því 33,7% meðaltal að vera hlutfall sem ætti að fjalla um í samhengi við kjör sjómanna. Síðasta árið er lægsta árið í meðaltalinu, eða 32,78%. Að sjálfsögðu er tekið tillit til launatengdra gjalda. Skýringu á þessum mikla misskilningi SFS hef ég því miður ekki fundið.
Laun sjómanna
Framkvæmdastjóri SFS hélt því fram í grein í Viðskiptablaðinu að laun sjómanna væru að meðaltali 2,1 milljón króna á mánuði og notaðist við heimild úr tímaritinu Frjálsri verslun. Forsvarsmenn sjómanna á Akranesi og Vestfjörðum svöruðu framkvæmdastjóranum með því að taka meðaltal sinna félagsmanna með því að nota iðgjaldaskráningar.
Líkt og sjá má á samanburðinum hér að ofan þá er munurinn nokkur og á sér fáar skýringar aðrar en að frjálslega er farið með staðreyndir. Samantekt beggja verkalýðsfélaga gefur nánast sömu niðurstöðu. Nánari upplýsingar um samantektina má finna í grein Vilhjálms Birgissonar á vef Verkalýðsfélag Akraness.
Olíuhlutfall af aflaverðæti 11,7%
Meðaltalshlutfall olíukostnaðar útgerðar fyrir tímabilið 2011-2015 er 11,7%. Rétt er að geta þess að nú þegar tekur útgerð 30% framhjá skiptum til þess að standa straum af gríðarlega íþyngjandi og sveiflukenndum olíukostnaði í hlutfalli við aflaverðmæti, að þeirra sögn. Heimild til þess að taka 30% framhjá skiptum á sér upphaflega stoð í lögum um skiptaverðmæti nr. 24/1986 og hefur verið sett inn í kjarasamninga sjómanna með vísan í lögin. Ákvæðið var líklega sett inn í kjarasamninga upphaflega til þess að sjómenn gætu mögulega farið fram á uppfærslu á viðmiðinu sem tengt er heimsmarkaðsverði á olíu. Við setningu laganna var ekki tekið tillit til þess.
Því er 3% krafa sjómanna um lækkun á þessu viðmiði eins hógvær og sanngjörn og hugsast getur, sérstaklega ef hlutfall raunkostnaðar sem er 11,7% er skoðað. Svo má velta fyrir sér þeirri hugmynd að hafa kostnaðarhlutdeild í olíu sem hlutfall af síbreytilegu aflaverðmæti.
Að sjómenn þurfi að berjast við gerð kjarasamninga í hvert einasta skipti við vinnuveitendur sína um ‘uppfærslu’ á þessu viðmiði í takt við þróun er óásættanlegt og vægast sagt sorglegt. Að stjórnvöld láti þetta viðgangast trekk í trekk er algjört virðingarleysi við stéttina.
Ný krafa sjómanna?
Deilan er enn eina ferðina komin í hnút og er samkvæmt áðurnefndu fréttabréfi SFS þá sakar SFS sjómannasamtökin um ,, algert viljaleysi,, eða skv. fréttabréfinu spara þeir ekki stóru orðin í garð viðsemjenda sinna:
„Staða viðræðna hefur verið mjög þung og ábyrgð aðila er mikil. Hin nýja krafa hefur ekki komið til umræðu áður. Framlagning hennar er því með öllu ábyrgðarlaus og síst til þess fallin að færa aðila nær kjarasamningi. Þessi ákvörðun sjómannasamtakanna sýnir í verki algert viljaleysi til að ná farsælli lendingu í kjaraviðræðum sem eru á viðkvæmu stigi og hafa valdið ómældu tjóni,“
Tilvitnun tekin úr frétt á visi.is er fjallar um fréttabréfið.
Samkvæmt grein Vilhjálms Birgissonar sem hann skrifar sem svar við þessum hörðu ásökunum útgerðar var hin ,,nýja krafa,, þessi:
,,Þessi bókun laut að því að samningsaðilar yrðu sammála um að leitað yrði skýringa á því hvers vegna erlend uppsjávarskip sem landa makríl, síld og loðnu t.d. í Noregi virðast ætíð fá hærra fiskverð en greitt er til íslenskra sjómanna.
Bókunin laut líka að því að samningsaðilar væru sammála um mikilvægi þess að skipa fjögurra manna óháða nefnd sem hefur það hlutverk að rannsaka í hverju mismunurinn á fiskverði á makríl, síld og loðnu hér og í Noregi liggur.“
Tilvitnun tekin úr grein á vef Verkalýðsfélags Akraness.
Þetta getur ekki með nokkru móti flokkast sem ,,ný krafa“ þar sem þessi bókun er nú þegar í þeim kjarasamningum sem síðast voru í gildi og voru undirritaðir og samþykktir af báðum aðilum, til upplýsinga er ákvæðið hér :
,,Aðilar eru sammála um að fylgjast vel með þróun fiskverðs þeirra fisktegunda þar sem ekki hafa verið sett markmið eins og gert hefur verið við þorsk, ýsu og karfa. Sérstaklega skal hugað að því að verð víki ekki verulega frá því sem almennt gerist.
Stefnt skal að því að breyta viðmiði fyrir þorsk, ýsu og karfa í 4. mgr. 1.28.4. greinar í samningi SSÍ frá því að miða við þau hlutföll sem voru árið 2000 til þeirra hlutfalla sem verða árið 2008. Aðilar eru sammála um að kanna sérstaklega hvort taka eigi upp viðmið fyrir ufsa á samningstímanum.“
Tilvitnunin er tekin úr kjarasamningi Sjómannasambands íslands (SSÍ) og SFS af vef SSÍ.
Þessi hörðu viðbrögð við þessari áréttingu sjómanna um að farið sé að kjarasamningum og gegnsæis sé gætt skilur eftir fleiri spurningar en svör.
Möguleg skýring?
Það virðist vera alveg sama hvaða steinum er velt við, alls staðar er upplifunin enn meiri vafi og enn fleiri spurningar. Í samhengi við það sem fjallað er um hér að ofan þá lá beinast við að kalla fram nokkrar sviðsmyndir út frá þeim gögnum sem unnið er með. Sviðsmyndin um að greina hlutfall einstakra kostnaðarliða og bera saman við sama aflaverðmæti við hliðina á hlutfalli aflahlutar sjómanna er sett fram hér að neðan og segir kannski allt sem segja þarf þó enn sé of mörgum spurningum ósvarað. Því skil ég spurninguna eftir hér:
Kann að vera að SFS velji meðvitað að setja fram rangar tölur til þess að fá þá aðila sem þessi deila hefur áhrif á til að trúa því að íslenskir sjómenn séu gráðugir ?
Miðað við ofangreinda mynd þá ætti SFS að einbeita sér frekar að því að reyna að lækka hlutfall annarra launa (líklega stjórnenda á skrifstofu) í stað þess að seilast endalaust í vasa þeirra sem skapa verðmætin.
Að meðaltal launa annarra starfsmanna skuli vera í sama samanburði 5% á meðan meðaltal launa sjómanna eru 33% þegar að hlutföll eru borin saman er síður en svo til þess að auka trúverðugleika áðurnefndra fullyrðinga SFS. Athygli skal vakin á því að vinnustaður þessa útgerðaflokks er úti á sjó en ekki í landi og því ekki mikil þörf á yfirbyggingu né auknum auknum stöðugildum annarri heldur en almennri stoðdeild eins og t.a.m launadeild, bókhald, framkvæmda- og útgerðarstjórn.
Eins og sést í þessari samantekt virðist það heldur vera regla en undantekning að afbaka tölulegar staðreyndir SFS í hag. Þessi leikur er ekki til þess fallinn að auka traust og bæta samskipti útgerðamanna og sjómanna. Af hverju virðist hver einasti sjómaður sem rætt er við í einrúmi hafa sögu af undarlegum aflatölum á uppgjöri? Sögur af hótunum um afkomumissi og sögur af yfirgengilegum hroka og virðingarleysi af hálfu útgerðar.
Þegar kafað er aðeins undir yfirborðið virðist svo vera að sjómenn hafi rétt fyrir sér í einu og öllu. Þegar farið er jafn frjálslega með tölur sem skipta alla máli þ.e.a.s sjómenn, fjölskyldur, ríkissjóð og bæjarfélög þá hlýtur það að vera umhugsunarefni hvað allir virðast skjóta sér undan ábyrgð. Vísað er í eftirlitsskyldu verðlagsstofur skiptaráðs sem er svo fjársvelt að þetta eina og hálfa stöðugildi veitir nákvæmlega ekkert aðhald í þessum málum. Þó hefur Hagstofa Íslands staðið sína pligt og tekið saman helstu tölur úr sjávarútvegi til aðgengis fyrir almenning. Allar upplýsingar sem þörf er á ættu að koma fram þar. Leiki einhver vafi á því að opinber gögn frá Hagstofu Íslands um eina af okkar verðmætustu auðlindum séu ekki marktækar, þarf alvarlega að skoða uppgjörsaðferðir og meðferð fjármuna þeirra er nýta auðlindir okkar.
Að stjórnvöld skuli endalaust horfa í hina áttina og heimila fáum aðilum að gambla með auðlindir okkar og um leið kjör sjómanna er ófyrirgefanlegt og með öllu óásættanlegt í lýðræðisþjóðfélagi sem síður vill láta líkja sér við spillingar ríki og bananalýðveldi. Endalausar fréttir um fjársvelta innviði samfélagsins ættu ekki að eiga sér stað. Skatttekjurnar eru þarna, stjórnvöld verða að rífa hausinn úr sandinum og fara að vinna fyrir þegna sína.
Það er enn og aftur lágmarkskrafa okkar að stjórnvöld taki nú rækilega til og stoppi þessa yfirgengilegu sjálftöku og virðingarleysi í eitt skipti fyrir öll.
,,Hafir þú ekkert að fela þá ætti þetta ekki að trufla þig né fara í taugarnar á þér.“
Tilvitnun í ónafngreindan vin.
Athugasemdir höfundar:
Allar tölulegar upplýsingar eru unnar upp úr gögnum frá Hagstofu Íslands og eftir atvikum upp úr öðrum heimildum. Sé frekari upplýsinga óskað um forsendur þá vinsamlega hafið samband við höfund.
Samhliða birtingu í Kvennablaðinu er samantekt þessi send á alla helstu fjölmiðla sem og þá þingmenn sem hafa sýnt málinu áhuga.
Heimildir:
Viðskiptablaðið: http://www.vb.is/skodun/kjarabaratta-theirra-haestlaunudu/134475/
Vefur Verkalýðsfélags Akraness: http://vlfa.is/forsida/
Vestfirðir: http://fotspor.is/wordpress/wp-content/uploads/2017/01/vestfirdir_26jan_web.pdf
Vísir : http://www.visir.is/sfs-segir-sjomenn-hafa-komid-med-nyja-krofu-inn-i-deiluna/article/2017170209463
Vefur sjómannasambands Íslands: http://www.ssi.is/
