Þórhildur Sunna Ævarsdóttir, þingkona Pírata, hefur lagt fram fyrirspurn til Guðlaugs Þórs Þórðarsonar utanríkisráðherra vegna rannsóknar íslenskra yfirvalda á þætti Íslands í fangaflugi bandarísku leyniþjónustunnar. Þórhildur Sunna vill vita hvort farið hafi fram ný rannsókn á hvort Ísland hafi verið notað sem millilendingastaður fyrir fangaflug bandarískra yfirvalda eftir að út kom skýrsla yfirheyrsluaðferðir bandarísku leyniþjónustunnar yfir grunuðum hryðjuverkamönnum í desember 2014.
Þórhildur Sunna vitnar til þess að í desember árið 2014 spurðist Árni Páll Árnason, formaður Samfylkingarinnar, út í málið á þingi. Þá hafði bandaríska þingið nýlokið birtingu á eigin skýrslu. „Ég vil þess vegna spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort skýrslan kalli ekki á það að Ísland geri hreint fyrir sínum dyrum í þessu efni og að við grennslumst fyrir um það til fulls hvað gerðist á þeim árum. Voru gefin fyrirheit til leyniþjónustu Bandaríkjanna um að hún gæti í friði millilent á Íslandi, nýtt flugvelli og aðstöðu á Íslandi til millilendinga? Ef svo er, hverjir gáfu þau fyrirheit? Voru það ráðherrarnir tveir sem ákváðu stuðninginn við Íraksstríðið, var það hluti af þeirri ákvörðunartöku? Eða með hvaða hætti var komið til leyniþjónustunnar fyrirheiti um að hún gæti í friði lent hér og nýtt aðstöðu á landinu?“ spurði þingmaðurinn þáverandi forsætisráðherra Sigmund Davíð Gunnlaugsson.
Utanríkisráðuneytið ætlaði að skoða málið
Sigmundur Davíð sagði í svari við fyrirspurninni að utanríkisráðuneytið ætlaði aftur að skoða þátt Íslands í fangaflugi. „Ég [veit] til þess að utanríkisráðuneytið er aftur að fara yfir málið og rannsaka það í ljósi þeirra upplýsinga sem fram komu í fyrrnefndri skýrslu, þ.e. skýrslu Bandaríkjaþings. Sú vinna stendur yfir í utanríkisráðuneytinu og vonandi liggur niðurstaða fyrir sem fyrst, því að taka má undir það með hv. þingmanni að þetta er auðvitað mjög alvarlegt mál og mikilvægt að kanna á allan þann hátt sem kostur er hvort aðstaða á Íslandi hafi á einhvern hátt verið misnotuð í þessum aðgerðum.“ Fyrirspurn þingkonu Pírata snýst að meginþorra um að fá aðgengi að þeirri vinnu og yfirlit um hvað, ef eitthvað, var gert.
Í fyrirspurn Þórhildar Sunnu er óskað svars við því hvort farið var fram á aðgang að óritskoðaðri skýrslu Bandaríkjaþings um yfirheyrsluaðferðir bandarísku leyniþjónustunnar yfir grunuðum hryðjuverkamönnum, hvaða upplýsingar fengust við fyrirspurnum ráðuneytisins og hvar má nálgast þær sem og hvort nánari rannsókn á millilendingum mögulegra fangaflugvéla bandarískra yfirvalda í kjölfar fyrirspurna ráðuneytisins og ef svo var, hverjar voru niðurstöður hennar um aðkomu íslenskra yfirvalda og embættismanna að millilendingum fangaflugvéla á íslensku yfirráðasvæði?
Vitnað er til fréttatilkynningar utanríkisráðuneytisins frá desember 2014 þar sem ráðuneytið segist hafa óskað slíkra upplýsinga. „Ráðuneytið hefur farið yfir efni 500 bls. útdráttar úr skýrslunni sem gerður var aðgengilegur fyrr í vikunni. Af þeirri skoðun verður ekki ráðið að fjallað sé um Ísland eða millilendingar hér á landi með fanga. Ráðuneytið hefur í framhaldi af þessu farið fram á við bandarísk stjórnvöld að fá aðgang að sjálfri skýrslunni. Sé það ekki mögulegt, hefur ráðuneytið farið fram á upplýsingar um hvort Ísland komi fyrir í skýrslunni og þá að fá aðgang að þeim upplýsingum,“ segir í tilkynningunni.
Ísland var þátttakandi í fangaflugi
Ísland var meðal þeirra rúmlega fimmtíu landa sem heimiluðu fangaflug CIA í lofthelgi sinni. Þetta kom fram á Alþingi árið 2005 og var staðfest árið 2007. Skipaður var starfshópur til að rannsaka fangaflug CIA í íslenskri lofthelgi árið 2007. Skjöl í sendiráðum bandaríkjanna, sem Wikileaks birti árið 2010, sýndu fram á að starfshópurinn var sýndarmennska. Öldungadeild bandaríska þingsins birti í desember árið 2014 skýrslu sem sýnir að pyntingar CIA voru jafnvel verri en marga grunaði.
Flugvélar á vegum Richmor Aviation, sem annaðist fangaflugið fyrir CIA, lentu á Íslandi í að minnsta kosti fjögur skipti á árunum 2002 til 2005. Steingrímur J. Sigfússon, þingmaður VG, spurðist fyrir um fangaflugin á þingi árið 2005. Þá spurði hann hvort íslensk yfirvöld hygðust meina bandarískum yfirvöldum aðgengi að íslenskri lofthelgi. „Íslensk stjórnvöld mundu meina flugvélum af því tagi sem um ræðir í fyrirspurninni aðgang að íslenskri lofthelgi og afnot af íslenskum flugvöllum. Það kom skýrt fram af hálfu utanríkisráðherra á Alþingi 16. nóvember [árið 2004] síðastliðinn. Vísað var til þess að íslensk stjórnvöld legðu áherslu á að öll ríki færu eftir gildandi mannúðar- og mannréttindalögum,“ sagði í svari utanríkisráðherra sama ár.
Hvítþvottaskýrsla til að koma höggi á stjórnarandstöðuna
Í skýrslunni segir að fangar hafi kerfisbundið verið látnir undirgangast vatnspyntingar. Þá hafi fangar verið sviptir svefni í allt að 180 klukkustundir á sama tíma og þeir voru tjóðraðir niður fáklæddir í líkamsstellingum sem reyni á og þreyta. Í mörgum tilvikum voru óvægnustu aðferðirnar notaðar strax í upphafi yfirheyrsla. Þær voru notaðar margar í einu og dögum saman.
Þá kemur fram í skýrslunni að einn fangi hafi dáið úr ofkælingu eftir að hafa verið hlekkjaður fáklæddur við kalt steinsteypugólf. Aðrir fangar voru dregnir naktir eftir göngum með poka yfir höfði og slegnir samtímis. Þá er að finna lýsingu á atviki er varðar Abu Zubaydah, hátt settan mann innan Al-Qaeda, en Zubaydah svaraði engu og varð meðvitundarlaus eftir langvarandi vatnspyntingar. Þá kemur einnig fram að til þess að ná fram játun Khalid Sheikh Mohammad, á ábyrgð hans á hryðjuverkunum 11. september árið 2001, hafi Mohammad þurft að undirgangast röð pyntinga sem leiddu því sem næst til drukknunar hans.
DV greindi frá því árið 2013 að ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks hafi tekið þátt í því að fjármagna þjálfun pyntingasveita í Írak á árunum 2005 og 2006, í gegnum sérstakt þjálfunarverkefni Atlantshafsbandalagsins í Írak sem bar skammstöfunina NTM-I. Umræddar sveitir, sem kallast Special Police Commandos (SPC), heyrðu undir verkefnið, en þær gerðust sekar um gróf mannréttindabrot þegar þær stunduðu kerfisbundnar pyntingar á föngum – sem var viðurkennt sem árangursrík aðferð til þess að komast yfir upplýsingar. Stuðningi Íslands við verkefnið var hætt árið 2007 þegar Ingibjörg Sólrún tók við stóli utanríkisráðherra.
