Þórólfur Beck skrifar:
Kæru landar – ég ætla að biðja ykkur að lesa þessa grein með opnum huga – hún er skrifuð til að reyna að bjarga mannslífum.
Þórólfur Beck
Í ljósi umræðunnar um nikótíneimingar, stundum kallað veip, og lagafrumvarps þar sem beinlínis er lagt til að vara við gufunni, gæti virst sem ég væri að stinga uppá öfgafullum hlutum þegar hið gagnstæða er raunin; að reyna að takmarka eimingarnar virðist mér algert glapræði, eiginlega bara brjálæði. Ef nikótíneimingar verða látnar falla undir tóbaksvarnarlög og markmiðum þeirrar lagasetningar verður náð, hefur tekist að takmarka notkun á tækjum sem gætu bjargað þúsundum mannslífa á næstu árum.
Hvað er nikótín gufun – eða veip – eins og það er oft kallað? Eimingin gerist þegar vökvinn propylene glycol, glycerol, vatn og bragðefni að viðbættu nikótíni, er snögghitaður og myndast gufa við hitunina. Við hitun þessara efna verða engin eiturefni til – og snefilefni gufunnar eru nánast þau sömu og eru í andrúmsloftinu. Í útöndunarlofti gufunnar mælast engin efni í magni sem geta haft nokkur lífeðlisfræðileg áhrif á nærstadda; óbeinar eimingar eru ekki til. Glycerol/glycol er sætur, glær og lyktarlaus vökvi, algerlega laus við nokkur eiturefni. Hann er notaður í matvæli, tannkrem, brunasmyrsl, augndropa og púst sem eru notuð gegn astma og krónískum loftvegasjúkdómum. Og auðvitað nikótín nefsprey, sem selt er í apótekum.
Árið 1962 birti Royal College of Physicians tímamótarannsókn sem afhjúpaði skaðsemi reykinga, fyrstir allra. Í apríl í vor birtu þessi sömu virtu samtök 32.000 lækna aðra tímamótarannsókn. Í henni er fullyrt að útbreiðsla nikótíneiminga megi koma í veg fyrir nánast allt það tjón sem reykingar valda. Því segja þeir að með því að hvetja eins mikið og víða til gufunnar og mögulegt sé, megi bæta heilsufar í Bretlandi svo umtalsverðu nemi.
Þeir sem deyja úr reykingum deyja vegna áhrifa eiturefna sem verða til við bruna tóbaks; það að tóbakið brenni er lykilatriði skaðans. Nikótín eitt sér er ekki krabbameinsvaldur og hægt er að nota það í tyggjói, plástrum og nefúða – án nokkurrar áhættu á að valdi krabbameini, hjartasjúkdómum, lungnaþembu eða öðru því sem dregur reykingafólk til dauða. Nikótín er ekki með öllu hættulaust í stórum skömmtum, ekki frekar en koffín, en eins og koffín er efnið ekki hættulegt heilbrigðu fólki í neysluskömmtum (dauðaskammtur af koffíni er um 100 kaffibollar). Nikótín hefur um áratugaskeið verið notað í tyggjó, plástra og nefúða – og eru ekki frekar krabbameinsvaldar en annað sem selt er í apótekum – og í Bandaríkjunum jafnvel lyfseðlalaust til ungmenna niður í 12 ára aldur.
Tóbaksreykingar drepa annan hvern reykingamann – á heimsvísu 6 milljón manns á ári, fleiri en nokkuð annað, fleiri en hafa fallið í öllum þekktum heimstyrjöldum síðasta áhrundraðsins samanlagt. Frá 2011 hafa um 70 manns látist í umferðaslysum á Íslandi – á sama tíma hafa rúmlega 2000 manns látist af völdum reykinga, eða tæplega 30 sinnum fleiri. Ef við minnkum reykingar um 3,5% jafngildir það því að útrýma öllum dauðsföllum í umferðinni.
Ég endurtek: þeir sem deyja af völdum reykinga gera það af völdum eiturefna sem verða til við tóbaksbruna, ekki af völdum nikótínneyslu. Enginn hefur getað sýnt fram á nokkuð heilsutjón af völdum eiminga, hvað þá dauðsföll – og engar vísbendingar eru um að nokkur slík hætta sé til staðar; ekkert sem gefur nokkra ástæðu til að ætla það. Fólk kafnar og verður fyrir eitrunum í reykfylltum herbergjum, og þarf ekkert nikótín eða tóbak til; fólk verður ekki fyrir reykeitrun í gufuböðum.
Hvað erum við að fara að gera til að hvetja til þessarar heilsufarsbyltingar, hugsanlega þeirrar mestu á lýðveldistímanum? Svarið er: ekki nokkurn skapaðan hlut! En reyndar er málið miklu alvarlegra en svo: stjórnvöld ætla beinlínis að reyna að hamla þessari byltingu og vinna gegn henni með ráðum og dáð. Takist það mun það kosta fjölda manns lífið.
Markmið tóbaksvarnalaga er „…að draga úr heilsutjóni og dauðsföllum af völdum tóbaks með því að minnka tóbaksneyslu og vernda fólk fyrir áhrifum tóbaksreyks.“ Að fella nikótíneimingar undir þessi lög vinnur beint gegn markmiðum þeirra og hefur þveröfug áhrif, þ.e. stuðlar að heilsutjóni og dauðsföllum af völdum tóbaks. Að ætla að vara jafnt við því sem veldur dauðsföllum og því sem forðar þeim er einhverskonar glapræði sem ég á erfitt með að finna rétt orð yfir.
Við eigum ekki að ræða hvernig eigi að hamla aðgengi að gufunni, heldur hvernig við getum gert hana sem aðgengilegasta. Við eigum ekki að banna auglýsingar á gufunni, heldur ræða hversu miklum hluta þess fjármagns, sem varið er til tóbaksvarna, eigi að verja til að kynna hana. Við eigum að ræða um niðurfellingu gjalda af nikótínvökva og ræða hvort dreifa eigi honum ókeypis til unglinga, eins og stundum er gert með smokka. Við eigum ekki að ræða hvar eigi að takmarka gufun í almannarýmum, öðrum að hættulausu, heldur hvernig við getum stuðlað að eimingum með því að gera þær sem aðgengilegastar og þægilegastar. Það á að stilla eimingum upp sem eins aðlaðandi valkosti andspænis reykingum eins mögulegt er. Sonur minn sagðist vera þess fullviss að ef reykingar yrðu leyfðar innandyra í menntaskólanum hans – en ekki bannaðar á skólalóðinni eins og nú er – myndu allir hætta að reykja nánast samstundis. Ég held ég sé sammála hans mati.
Hvernig væri að stefna að því að verða fyrsta landið í heiminum til að útrýma reykingum? Í fyrsta sinn á mínum líftíma er það raunhæfur möguleiki – með samstilltu og markvissu átaki. En þetta er seinni tíma markmið – núna erum við í nauðvörn gagnvart gerræði Óttarrs Proppé; þetta frumvarp verður að stoppa!
Frestur til að skila inn umsögnum um lagafrumvarpið rennur út næstkomandi föstudag, þann 24. febrúar. Ég hvet þann fjölda manns sem losnað hefur úr viðjum reykinga með eimingum að senda inn umsögn til ráðuneytisins um hvernig gufan hefur hjálpað fólki að öðlast heilbrigðara líf. Það sama gildir um alla lækna og vísindamenn sem kynnt hafa sér nýjustu rannsóknir á veipinu – en hafa engin hagsmunatengsl við lyfjafyrirtæki eða tekjur sem hlutfall af tóbakssölu.
Við þurfum á öllum að halda sem vettlingi geta valdið – við þurfum að stöðva lagafrumvarp sem mun með beinum hætti stuðla að kvalafullum dauðdaga fjölda Íslendinga!
