Eftir Árna Stefán Árnason
Þessi grein fjallar um skoðanaleysi frambjóðenda fyrir alþingiskosningarnar 28. okt. n.k. um málefni dýraverndar á Íslandi. Greinin er jafnframt hvatning til frambjóðenda og verðandi þingmanna að tala fyrir aukinni vernd dýra nú á síðustu metrunum fyrir kjördag og þegar þeir hefja störf sín sem þingmenn og ráðherrar þar, sem það á við.
Ég hef fylgst náið með málflutningi ykkar, ágætu frambjóðendur, eftir síðustu stjórnarslit og málflutningi þeirra, sem kjörnir hafa verið til þingsetu síðasta áratuginn eða svo. Mér eru viðhorf ykkar og fyrrverandi þingmanna til dýraverndarmála sérstaklega hugleikin.
Tryggvi Gunnarson – fyrirmynd ykkar
Aðeins einu sinni frá upphafi Alþingis hefur skipað þingið það, sem við köllum aktívur dýraverndarsinni, en um leið mannvinur mikill af líkama og sál. Hann sýndi það í orði og verki. Það var Tryggvi Gunnarsson en hann þótti svo merkilegur fyrir störf sín í þágu dýra og manna að minnisvarði var settur upp í Alþingisgarðinum. Hann er frumkvöðull dýraverndar á Íslandi og fyrir hans tilverknað urðu fyrstu íslensku dýraverndarlögin að settum rétti. Tryggvi Gunnarsson var almennt viðurkenndur sem mikilmenni í stjórnmálum af ýmsum ástæðum, sem öllum er hollt að kynna sér.
Staða dýraverndar á Íslandi 2017
Málaflokkurinn dýravernd skiptir mig og aðra miklu máli, því Íslendingar ráðskast með dýrin og líf þeirra á hverjum degi. Þau eru áhrifavald á samfélag okkar og verulegur hluti þeirra veitir okkur ánægju og lífsgleði. Búfé og fiska misnotum við hins vegar og því miður, að mínu mati, þar sem þessi dýr þurfa að þola ýmislegt sem er okkur ekki til sóma. Meðferð þeirra í manneldistilgangi þyrftu verðand þingmenn endilega að taka til skoðunar. Ýmislegt í þeirri meðferð sæmir ekki siðaðri þjóð. Þar má t.d. nefna loðdýraeldi, mjólkurframleiðslu og síðast en ekki síst fiskveiðarnar.
Ný dýravelferðalög frá 2013
Árið 2013 tóku gildi ný lög um velferð dýra. Fyrir þeim mælti þáverandi landbúnaðarráðherra Steingrímur J. Sigfússon, sem er frambjóðandi Vinstri hreyfingarinnar græns framboðs. Hann lofaði miklum framförum á þessu sviði og sagði m.a. úr ræðustól þingsins þegar hann mælti fyrir lögunum: „En útgangspunktur vinnunnar (samning laganna) hefur verið að setja velferð dýra í öndvegi og það þarf sterk rök til að veita nokkurn afslátt þar á.“
Þetta fullyrði ég að hafi mistekist frá því lögin tóku gildi 1. Janúar 2014.
Hægt er að rekja hér fjölda mála, sem upp hafa komið og varða illa meðferð dýra eftir gildistöku laganna. Þau alvarlegustu eru svínamálið svokallaða, sem fréttastofa RÚV fjallaði ítarlega og ítrekað um og starfmaður Matvælsastofnunnar skilgreindi við fréttamann sem dýraníð. Dýraníð er að mati Hæstaréttar Íslands hæsta stig illrar meðferðar dýra, sbr. nýlegan dóm Hæstaréttar Íslands. Dýraníð í matvælaframleiðslu. Slíkt má ekki gerast.
Annað mál, sem er flestum í fersku minni er Brúneggjamálið. Þar hafði Matvælastofnun með æðsta yfirvaldi þessa málaflokks þá, Sigurði Inga Jóhannssyni, þá landbúnaðarráðherra og menntuðum dýralækni, látið undir höfuð leggjast að stöðva starfsemi þar sem hrottaleg meðferð varphænsna átti sér stað, eins og myndir sýndu.
Í hnotskurn blasa bæði þessi mál svo við mér að yfirvöld beittu sér ekki eins og lög um velferð dýra kveða á um, hvorki við eftirlit né í beitingu valdheimilda sinna til að lina þjáningar dýranna og auka lífsgæði þeirra eins og skylt er, skv. lögum um velferð dýra, og að svo miklu leyti sem mögulegt er í manneldisskyni.
Miklu fleiri mál má nefna, þar sem dýravernd hefur farið algerlega úrskeiðis af hálfu yfirvalda. Það er óþarfi að koma með slíka upptalningu, en það er ekki óþarfi að lýsa yfir undrun á því þegar við höfum jafn öflugt tæki til að tryggja velferð dýra og dýravernd, með lögunum um velferð dýra, að þá skuli hlutirnir engu að síður fara algerlega fara úr böndunum eins og dæmin sanna í fyrrgreindum málum.
Ein ástæða þess er sinnuleysi alþingismanna, sem hafa eftirlitshlutverk með framkvæmdavaldinu. Í hvorugum framangreindra mála beitti Alþingi sér með nokkrum hætti. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd var aldrei kölluð saman og ekki verður séð að þeir landbúnaðarráðherrar, sem við völd voru hafi á neinn hátt tjáð sig opinberlega um þá handvömm sem ég tel að hafi átt sér stað hjá Matvælastofnun, sem aðaleftirlitsaðila þessa málaflokks.
Þá vekur það ekki síður furðu mína að eini stjórnmálaflokkurinn sem hefur dýravernd á stefnuskrá sinni, Björt framtíð, hefur frá upphafi ekki beitt sér neitt í þessum málum á þinginu. Þvert á mót þá heimilaði Björt Ólafsdóttir, núverandi umhverfisráðherra, dráp á hreindýrskúm frá allt að tveggja mánaða ungu ungviði sínu nýlega. Slík stjórnvaldsákvörðun er hreinn fjandskapur við dýravernd. Því er ég ekki harmi sleginn að sá flokkur virðist nú vera að þurrkast út úr íslenskum stjórnmálum skv. skoðanakönnunum.
Að þessu sögðu er ég nokkuð hissa á því að dýraverndamál hafi ekkert borið á góma hjá frambjóðendum nú fyrir þessar skyndilegu kosningar og væntanlega nýliðun á þinginu. Siðað þjóðfélag lætur sér annt um þennan málaflokk. Sem dæmi má taka Þjóðverja. Í stjórnarmyndunarviðræðum þar er flokkur sem hefur það á stefnuskrá sinni að afnema verksmiðjuframleiðslu á búfé til manneldis. Það mun þeim líklega og því miður ekki takast en skilaboðin frá kjósendum eru skýr.
Villt dýr
Að lokum langar mig til að drepa á framkomu okkar við villt dýr. Þó sannfæring mín sé sú að villt dýr falli undir lögin um velferð dýra, að undanskildum fiskum, þá deila menn um það hvort önnur dýr t.d. hreindýr, rjúpur og gæsir, vinsælustu fórnarlömb veiðimanna, falli þar undir. Rík ástæða er til þess að mínu mati, að þyrma lífi þessara dýra, fella þau undir gildissvið dýravelferðarlaga og banna veiðar á þeim með öllu.
Ástæða þess að fiskar falla ekki undir lögin er einfaldlega sú að íslensk útgerð sá til þess að hagsmuna hennar yrði gætt við samningu laganna. Það breytir ekki þeirri staðreynd að fiskveiðiaðferðir leiða af sér hrottalegasta dýraníð sem tíðkast á Íslandi. En það er þaggað í þágu mannsins.
Kynnið ykkur sérstaklega eftirfarandi
Þau atriði, sem ég óska sérstaklega að frambjóðendur og verðandi þingmenn kynni sér er loðdýraeldi, verksmiðjueldi búfjár, mjólkurframleiðsla, sóttkví fyrir hunda, heimildir sveitarfélaga til að setja sér samþykktir um hundahald og eftirlit með dýravelferð að teknu tilliti til mála sem upp hafa komið og má rekja til skorts á eftirliti.
Loðdýraeldi hefur verið bannað í flestum Evrópulöndum af siðferðisástæðum, verksmiðjueldi með búfé skerðir verulega eðlislægar þarfir dýra, í mjólkurframleiðslu hefur með rannsóknum verið sýnt fram á að felist ill meðferð kúa og kálfs, þar sem ungviðið er aðskilið frá móður sinni skömmu eftir fæðingu en sýnt hefur verið fram á, auk þess, að mjólk og afurðir hennar eru ekkert sérstaklega heppilegar til manneldis. Mjólkuframleiðsla er því óþörf. Sóttkví fyrir hunda hefur verið umdeild í áratugi og aðrar leiðir taldar skila sama árangri en 28 daga einangrun hunda frá eðlislægum þörfum sínum, sem lúta að hreyfingu, aðbúnaði og mannlegri hlýju. Heimildir sveitarfélaga að lögum til að setja sérstakar reglur um hundahald í samþykktum, sem hvergi eru eins, eru tímanna tákn og ætti að vera löngu búið að afnema með nýjum heildarlögum, sem taka mið af erlendri löggjöf um sama efni.
Alvarleg mál illrar meðferðar dýra, sem áður greinir, hafa komið upp á síðustu árum og má rekja til slælegs eftirlits.
Framansagt er útdráttur um það helsta, sem ég tel að ekki sé viðunandi í nútíma réttarríki þar, sem löggjöf almennt þarfnast endurskoðunar um þennan afmarkaða málaflokk, sem fær litla athygli samanborið við við það sem er að gerast í þeim ríkjum, sem ég fylgist helst með og eru framarlega við að stýra þessum málaflokki í samræmi við það sem siðuð samfélög kenna sig við.
Lokaorð
Ég bið ykkur ágætu frambjóðendur að íhuga efni þessa stutta pistils. Öll ykkar hafið farið stórum um mikilvægi umhverfisverndar. Hluti af umhverfi okkar eru og okkar smærri bræður og systur, en svo eru dýrin oft nefnd. Þau gleymast alltaf í aðdraganda kosninga, sem er vitnisburður um að þið þurfið að leggja rækt við að víkka út og dýpka hugsun ykkar á þessu sviði.
Höfundur: Árni Stefán Árnason.
