Verulegar breytingar verða á rekstri Íslandsstofu samkvæmt frumvarpi sem lagt hefur verið fram um breytingar á lögum um stofnunina. Utanríkisráðherra mælir fyrir frumvarpinu.
Meðal veigameiri breytinga sem lagðar eru til í frumvarpinu er að Íslandsstofa, sem gerð verður að sjálfseignarstofnun, verði undanþegin tekjuskatti, stjórnsýslulögum, upplýsingalögum, samkeppnislögum og lögum um opinber innkaup.
Stýrt af Samtökum atvinnulífsins, fjármögnuð af almenningi
Íslandsstofa var sett á laggirnar árið 2010, samkvæmt tillögum sem lágu fyrir í skýrslu Forsætisráðuneytisins frá árinu 2008 um „ímynd Íslands“, sem samráðsvettvangur um ímyndarsköpun og markaðssetningu landsins erlendis. Samkvæmt lögum er meirihluti stjórnarmanna stofnunarinnar skipaður samkvmæt tillögu Samtaka atvinnulífsins, sem þannig stýra í reynd stofnuninni.
Þetta fyrirkomulag er óbreytt samkvæmt nýja frumvarpinu. Fjármögnun stofnunarinnar verður einnig óbreytt, að því leyti að henni verður enn sem fyrr tryggt rekstrarfé úr ríkissjóði. Sérstakt markaðsgjald sem ætlað var til fjármögnunar á Íslandsstofu mun þó renna gegnum ríkissjóð, samkvæmt frumvarpinu, en ekki beint til stofnunarinnar eins og nú er.
Íslandsstofa nýtur því eftir sem áður þeirrar sérstöðu að vera fjármögnuð af almenningi en stýrt af Samtökum atvinnulífsins.
Viðbragð við kröfum um góða stjórnsýslu og aðgang að upplýsingum
Breyttu rekstrarfyrirkomulagi virðist, samkvæmt greinargerð með frumvarpinu, einkum ætlað að takmarka rétt almennings til upplýsinga um rekstur og starfsemi stofnunarinnar. Greint er frá máli sem borið var undir Umboðsmann Alþingis árið 2010, og varðaði ráðningu framkvæmdastjóra Íslandsstofu.
Úrskurðarnefnd um upplýsingamál komst þá að þeirri niðurstöðu að „Íslandsstofa væri opinber stofnun sem teldist til stjórnsýslu ríkisins“ í skilningi upplýsingalaga, segir í greinargerðinni. Þá hafi Umboðsmaður Alþingis komist að þeirri niðurstöðu að Íslandsstofa væri stjórnvald, „m.a. vegna þess að hún væri fjármögnuð fyrir almannafé og hefði því borið að fylgja stjórnsýslulögum, óskráðum reglum stjórnsýsluréttarins og ákvæðum laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins“.
Nú hyggjast stjórnvöld breyta þessu fyrirkomulagi og taka af öll tvímæli um að rekstur Íslandsstofu verði „á einkaréttarlegum grunni“ þrátt fyrir opinbera fjármögnun hennar, og að upplýsingalög eigi „ekki við um hana enda er gildissvið þeirra bundið við opinbera aðila og stjórnsýslu þeirra“.
Sinnir ekki almannahagsmunum heldur einkahagsmunum
Þar sem í lögum er tilgreint að aðili teljist „opinber ef hann getur borið réttindi og skyldur að lögum og sérstaklega hefur verið stofnað til hans í því skyni að þjóna almannahagsmunum“ er hlutverk stofnunarinnar nú endurskilgreint sem svo að hún þjóni ekki almannahagsmunum heldur, eins og segir í greinargerðinni, sinni hún verkefnum sambærilegum við verkefni sem eru „gjarnan unnin af stórum fyrirtækjum með ríka útflutningshagsmuni, sem mörg hver leggja mikinn metnað og fjármuni í markaðssetningu á vörum og þjónustu á erlendum vettvangi.“
Samtök atvinnulífsins og félagar fagna
Um frumvarpið eru komnar fram tvær umsagnir á Samráðsgátt hins opinbera. Annars vegar er þar að finna stutta athugasemd frá Bandalagi íslenskra listamanna. Hins vegar sameiginlega umsögn frá Samtökum atvinnulífsins, Samtökum ferðaþjónustunnar, Samtökum fyrirtækja í sjávarútvegi (áður LÍÚ), Samtökum iðnaðarins, Samtökum verslunar og þjónustu og Samorku, samtökum orku- og veitufyrirtækja. Sú umsögn er einnig stutt, samtökin „fagna efni draga að frumvarpi um breytingar á lögum um Íslandsstofu og styðja eindregið að frumvarpið nái fram að ganga.“
Undirskriftir við umsögn Samtaka atvinnulífsins og félaga við frumvarpið.
