Erlendir fjölmiðlar birtu árið 2017 að minnsta kosti 720 greinar sem unnar voru undir leiðsögn eða með aðstoð Íslandsstofu, sem ber ábyrgð, samkvæmt lögum, á ímyndarsköpun landsins. Það eru alls um tvær greinar á dag.
Ekki er að sjá að almennt sé tekið fram að greinarnar séu skrifaðar í samstarfi við íslensk stjórnvöld. Frá því geta reynst undantekningar, ritstjórn hefur ekki gefist tóm til að gera tæmandi athugun á merkingum þeirra.
Sunday Times, The Guardian, Telegraph, Die Zeit …
Greinarnar sem um ræðir birtust í fjölbreyttu úrvali miðla. Flestar birtingar voru í Þýskalandi, alls 331, og í Bretlandi, 295.
Á meðal fjölmiðlanna sem slíkar greinar birtust í eru, í Þýskalandi, Bild, Die Welt, Berliner Morgenpost, Die Zeit, NDR Kultur Radio, Spiegel, Focus, Hamburger Abendblatt, NDR, Westfälische Rundschau, Süddeutsche Zeitung, Westdeutsche Zeitung, Manager Magazine, InstagramKölner Stadtanzeiger, Frankfurter Allgemeine og Geo.
Í Bretlandi innihalda fjölmiðlarnir sem birtu greinar unnar í slíku samstarfi við íslensku ímyndarstofnunina Daily Mail, Daily Telegraph, Daily Express, The Mirror, National Geographic Traveller, Evening Standard, The Times, Radio Times, Sunday Times, Mail on Sunday, BBC, Telegraph, Sunday Telegraph, Metro, Time Out, Irish Independent, The Guardian, Her.ie, Rough Guides, Travel Weekly, Lonely Planet, NME og fleiri.
Til að greina megi á milli kynningarefnis og blaðamennsku
Þetta er samkvæmt gögnum sem Íslandsstofa tók saman að beiðni Kvennablaðsins. Ritstjórn vísaði í beiðni sinni til fjölmiðlalaga, þar sem þess er krafist að greint sé á milli auglýsingaefnis og annars efnis sem birtist í miðlum: þegar vísað er til erlendra frétta af Íslandi þurfa fjölmiðlar því að vera færir um að gera greinarmun á efni sem samið er í kynningarskyni, með aðkomu þessarar kynningarstofu stjórnvalda, og efni sem samið er af óháðum ritstjórnum og blaðamönnum, án beinnar aðkomu íslenskra stjórnvalda. Kvennablaðið vísaði einnig til upplýsingalaga í beiðni sinni, sem gera kröfu til opinberra stofnana um að veita upplýsingar um starfsemi sína.
Upplýsingalög gilda enn um stofnunina, en samkvæmt nýlegu lagafrumvarpi gæti það breyst. Óvíst er hvernig fjölmiðlum verður gert kleift að greina á milli kynningarefnis á vegum stofnunarinnar og áreiðanlegra heimilda í erlendum fjölmiðlum, ef stofnunin verður undanþegin þeirri skyldu að svara fyrirspurnum sem þessari.
Ekki ljóst hvort listinn er tæmandi
Íslandsstofa hefur ekki brugðist við fyrirspurnum ritstjórnar um hvort listinn er tæmandi, né hafa fulltrúar stofnunarinnar séð sér fært að verða við beiðni um sambærileg gögn undanliðinna ára. Raunar bendir ýmislegt til að listinn sé ekki tæmandi, þó ekki væri nema vegna þess að þar bregður bandarískum fjölmiðlum ekki fyrir, en Bandaríkin eru álitin mikilvægt markaðssvæði íslenskra ferðamála. Í ársskýrslu Íslandsstofu fyrir árið 2017 kemur fram að lögð hafi verið áhersla á almannatengsl og samfélagsmiðla í Bretlandi, Bandaríkjunum, Sviss og Norðurlöndunum. Í upptalningu ársskýrslunnar á þeim fjölmiðlum sem Íslandsstofa aðstoðaði við að ferðast „um allt land“ eru raunar bandarískir og kanadískir miðlar áberandi: Financial Times, New York Times, Huffington Post, Toronto Star, Globe & Mail, þar á meðal.
Listinn nær ekki heldur yfir umfjöllun erlendra miðla um viðburði sem skipulagðir eru í samstarfi við Íslandsstofu en þeir innihalda meðal annars: Hönnunarmars, Bókmenntahátið í Reykjavík, Myrka músíkdaga, Iceland Airwaves, Food & Fun, Aldrei fór ég suður, Sequence listahátíð, Lókal sviðslistahátíð, Skjaldborg Film Festival, Reykjavík Dance Festival, Reykjavík Jazz, Listahátíð í Reykjavík og Sónar Reykjavík. Í ársskýrslu ársins 2018 kemur fram að „almannatengslaskrifstofur Íslandsstofu“ hafi tekið „þátt í komu erlendra fjölmiðla á nokkrar hátíðir á árinu“ og séð um „eftirfylgni frá sínum mörkuðum“.
Starf almannatengslastofa undanskilið
Listinn sem Íslandsstofa skilaði að beiðni Kvennablaðsins nær ekki heldur til birtingar á efni á vegum almannatengslastofa sem Íslandsstofa á samstarf við.
Í ársskýrslu Íslandsstofu árið 2017 kemur fram að stofnunin hafi unnið með almannatengslastofunum BZ.COMM í Þýskalandi, TQC í Frakklandi, Brighter Group og Brooklyn BRothers í Bretlandi og BigFish í Bandaríkjunum, auk sjö annarra skrifstofa „í tengslum við ákveðna viðburði og tengslastarf“. Alls hafi Íslandsstofa og þessir milliliðir verið í samskiptum við „um 2000 fjölmiðla á árinu“.
Í ársskýrslunni kemur einnig fram að stofnunin geri samning „við almannatengslaskrifstofu í hverri borg“ Norður-Ameríku þar sem stofnunin stendur að menningardagskrá, en á síðasta ári fór slík dagskrá fram undir yfirskriftinni Taste of Iceland, í Boston, Chicago, Seattle, New York og Toronto-borg í Kanada. Þá nær listinn ekki til þeirra almannatengslastofa sem íslensk stjórnvöld hafa á undanliðnum átt samstarf við án milligöngu Íslandsstofu, né heldur til starfsemi Íslandsstofu á samfélagsmiðlum. Sú skráning erlendrar umfjöllunar sem Kvennablaðið fékk í hendur nær ekki til þessarar umfjöllunar.
„Skipulagðar fjölmiðlaferðir“ eða „bein aðstoð“
Þá hefur Íslandsstofa ekki veitt svör um hvers eðlis aðkoma hennar var í hverju tilfelli eða að jafnaði.
Í ársskýrslu ársins 2017 kemur fram að 200 fulltrúar fjölmiðla hafi þetta ár komið til Íslands í „skipulagðar fjölmiðlaferðir“, en alls hafi Íslandsstofa og almannatengslaskrifstofur á hennar vegum átt „í samskiptum við um 2000 fjölmiðla á árinu“. Í ársskýrslu stofnunarinnar árið 2015 kemur fram að 520 blaðamenn hafi það ár fengið „beina aðstoð“ frá íslandsstofu „við að skipuleggja Íslandsferðir sínar“. Upplýsingar um umfang slíkrar aðstoðar koma ekki fram í ársskýrslu síðasta árs.
Sennilegt virðist, miðað við umfang umfjöllunarinnar, að samantektin sem hér er greint frá nái einkum til þeirra sem hafi fengið „beina aðstoð við að skipuleggja Íslandsferðir“..
