Barack Obama, forseti Bandaríkjanna frá upphafi árs 2009 til 2017, flutti á þriðjudag fyrirlestur við minningarathöfn í Suður-Afríku, sem haldin var í tilefni af 100 ára fæðingarafmæli Nelsons Mandela.
Lýðræði er ekki bara kosningar
Í fyrirlestrinum rakti Obama sögu Mandela og arfleifð. Þá dró hann saman þrjú leiðarstef sem hann sagði birtast í sögu hans og baráttu, sem væru mikilvægur leiðarvísir til framtíðar. Það fyrsta væri barátta gegn ýktum ójöfnuði og skorti. Annað væri sameiginleg reisn, virði og grundvallarréttindi alls mannfólks, óháð uppruna, kyni, kynþætti, kynhneigð og öðru sem greinir persónu frá persónu.
Í þessu samhengi vísaði Obama til ávarps sem Mandela flutti árið 1964, áður en hann var fangelsaður. Þar vísaði Mandela til ensku réttindaskrárinnar Magna Carta, og þá viðauka bandarísku stjórnarskrárinnar sem skilgreina borgaraleg réttindi í landinu.
„Með öðrum orðum sagði hann ekki, jæja, þessi skjöl voru ekki skrifuð af íbúum Suður-Afríku, svo ég get ekki gert tilkall til þeirra. Nei, hann sagði: þetta er hluti af minni arfleifð. Þetta er hluti af arfleifð mannkyns. Þetta á við hér í þessu landi, um mig og um þig. Og það er það sem veitti honum siðferðilegt yfirvald sem aðskilnaðarríkið gat aldrei gert tilkall til, því hann þekkti bestu gildi þeirra betur en þeir sjálfir. Hann las skjölin þeirra gaumgæfilegar en þeir höfðu sjálfir gert.“
Í þriðja lagi sagði Obama að ævistarf Mandel hefði falið í sér þá lexíu að lýðræði snerust um annað og meira en það eitt að ganga til kosninga:
„Lýðræði reiðir sig á sterkar stofnanir. Það snýst um réttindi minnihluta, og takmarkanir valds, um málfrelsi, tjáningarfrelsi og frjálsa fjölmiðla, réttinn til mótmæla og til að gera kröfu til stjórnvalda, um óháða dómstóla og jafnræði laganna.“
Að trúa á staðreyndir
Að þessari upptalningu lokinni bætti Obama við atriði sem síðan hefur farið á flug um samfélagsmiðla. Þann hluta úr ræðunni má sjá í meðfylgjandi myndbandi og fylgir hér í grófri þýðingu:
„Við verðum að trúa á hlutlægan veruleika. Þetta er eitt enn sem ég þurfti áður fyrr ekki að halda fyrirlestra um. Maður verður að trúa á staðreyndir. Án staðreynda er ekki enginn grundvöllur fyrir samstarfi. Ef ég segi að þetta sé ræðupúlt og þú segir að þetta sé fíll, þá verður erfitt fyrir okkur að eiga samstarf. Ég get fundið samræðugrundvöll með þeim sem eru andsnúnir Parísarsáttmálanum á þeirri forsendu, til dæmis, að hann muni aldrei ganga, það sé ekki hægt að fá alla til að fylgja honum, eða, þau gætu sagt að það sé brýnna verkefni að skaffa orku fyrir fátæka, jafnvel þó að það leiði til meiri mengunar til skamms tíma litið. Ég get að minnsta kosti deilt við þau um það, og ég get sýnt þeim hvers vegna ég tel hreina orku vera betri leið, sérstaklega fyrir fátæk lönd, að þú getur stokkið yfir gamla tækni. Ég get ekki fundið samræðugrundvöll við einhvern sem segir að loftslagsbreytingar séu ekki að eiga sér stað, þegar nánast allir vísindamenn heimsins segja okkur að jú, það sé raunin. Þá veit ég ekki hvar ég á að byrja. Ef þú segir að það sé allt eitt viðamikið gabb, þá veit ég ekki – hvar byrjum við?
Því miður virðist of mikið af stjórnmálum dagsins í dag hafna sjálfri hugmyndinni um hlutlægan sannleika. Fólk skáldar bara. Þau búa bara til. Við sjáum það í ríkisstuddum áróðri, við sjáum það í tilbúningi á netinu, við sjáum það í máðum markalínum á milli frétta og afþreyingar, við sjáum hið algjöra skammleysi stjórnmálaleiðtoga þegar þeir eru staðnir að lygi. Þeir gefa bara í og ljúga meira. Stjórnmálamenn hafa alltaf logið en áður fyrr, ef þú stóðst þá að lygi, sögðu þeir „ansans, jæja.“ Nú halda þeir bara áfram að ljúga.
