Á fimmtudag flutti Donald Trump, forseti Bandaríkjanna, erindi til kynningar á væntanlegum aðgerðum gegn innflytjendum, á blaðamannafundi sem hann boðaði til í Hvíta húsinu. Undanfarna daga hefur hann ítrekað beint athygli fólks að nokkur þúsund manns sem ferðast nú gegnum Mið-Ameríku í átt til Bandaríkjanna, þar sem þau segjast vilja leita betra lífs. Meðal áformanna sem forsetinn kynnti er að reisa „massífar tjaldborgir“ til að hýsa förufólk þar til umsóknir þeirra hafa verið afgreiddar. Hann segir það þó aðeins bráðabirgðaráðstöfun þar til fólki skiljist að það fær ekki inngöngu í landið og „hætti að koma“.
Trump sagðist gera ráð fyrir að láta frá sér forsetatilskipun um málið í næstu viku.
Í svörum við fyrirspurnum, að erindinu loknu, lét forsetinn ef til vill uggvænlegustu ummæli fundarins falla, það er að hann hafi fyrirskipað hernum að líta á hugsanlegt grjótkast frá hópnum sem skotárás og svara sem slíkri: „Hver sem kastar steinum, grjóti … við munum líta á það sem skotvopn. Því það er ekki mikill munur, þegar þú færð grjót í andlitið á þér,“ sagði hann og ítrekaði:
„Ef þau ætla að kasta grjóti í herinn okkar mun herinn berjast á móti. Ég sagði þeim að líta á það sem riffil. Þegar þau kasta grjóti … sagði ég: lítið á það sem riffil.“
Aðgerðirnar rökstuddi forsetinn meðal annars með því að „konur vilji öryggi“.
15.000 hermenn að landamærunum
Í bandarískum fjölmiðlum er rætt um þau sem „migrant caravan“ sem mætti þýða sem innflytjendalest, förumannahersingu eða einfaldlega göngufólk, nokkur þúsund manns sem ferðast nú gegnum ríki Mið-Ameríku á fæti. Ferðin hófst þann 13. október þegar 160 manns lögðu af stað gangandi frá lestarstöð í Hondúras, í leit að betra lífi norðar í álfunni. Þau eru sögð hafa notað samfélagsmiðla til að skipuleggja ferðalagið, þar hafi það vakið athygli og fleiri slegist í för: ferðalöngunum fjölgaði í um eitt þúsund á meðan hópurinn gekk gegnum Hondúras. Síðan þá hafa fleiri bæst í hópinn, einkum frá Gvatemala og El Salvador. Hæsta tala sem slegin hefur verið á fjölda göngufólksins nú er um 7.000 manns.
Undir lok októbermánaðar tók Trump að beina athygli að hópnum á Twitter, og hét því að þátttakendum í þessu ferðalagi verði ekki hleypt til Bandaríkjanna. Fréttaskýrendur setja þessa áherslu forsetans í samhengi við þingkosningar sem fara fram í Bandaríkjunum næstkomandi þriðjudag, 6. nóvember: með því að beina athygli að förufólkinu og magna ótta við það freisti Trump þess að draga atkvæði til Repúblikanaflokksins.
Á miðvikudag sagðist Trump hafa í hyggju að senda allt að 15.000 hermenn að landamærum Bandaríkjanna og Mexíkó til að hindra ferð fólksins inn í landið. Þá þegar höfðu yfir 5.000 hermenn verið sendir að landamærunum í því augnamiði, auk yfir 2.000 þjóðvarðliða sem voru þar fyrir, frá því síðastliðið vor, sendir af forsetanum til að bregðast við öðrum, fámennari, hópi fólks á ferð. Landamæravarsla er annars að jafnaði, í Bandaríkjunum eins og öðrum ríkjum á friðartímum, í höndum borgaralegrar löggæslu en ekki á málasviði hersins.
Nokkrar manneskjur úr hópi fólksins sem gengur nú gegnum ríki Mið-Ameríku, í átt til Bandaríkjanna, hvíla hér lúin bein.
„Sumir kalla þetta innrás“
Á blaðamannafundinum á fimmtudag tók Trump dýpra í árinni í orðavali sínu en undanliðna daga. Hann var orðmargur og höfðu sumir fréttaskýrendur á orði að blaðamannafundurinn hefði verið líkari ræðuviðburði í kosningaherferðum hans. Forsetinn las ýmist upp af blaði eða lét hugann reika, að virtist, og skaut að hugleiðingum sínum blaðlaust, eins og hann á vanda til. Úr varð hinn óvenjulegi ræðustíll sem er ekki auðvelt að aðgreina frá inntaki orða hans.
„Sumir kalla þetta innrás,“ sagði hann meðal annars og tók undir það sjálfur: „Þetta er eins og innrás.“ Hann sagði fólkið hafa farið yfir landamæri Mexíkó með ofbeldi. „Þetta er hörkufólk í mörgum tilfellum. Margir ungir karlmenn. Sterkir karlmenn. Margir karlmenn sem við viljum ef til vill ekki í landinu.“
Þá sagði Trump hópinn hafa valdið mexíkóskum hermönnum verulegu líkamstjóni. Þar vísar hann til atburðar síðastliðinn þriðjudag, þegar mexíkóskar lögreglusveitir skutu gúmmíkúlum á hópinn, þar á meðal 26 ára gamlan mann frá Hondúras sem fékk kúlu í höfuðið og lést af sárinu. Nokkur fjöldi barna var meðal þeirra sem særðust. Göngufólkið, sem ekki er vitað til að séu vopnað, kastaði á móti tilfallandi lausum munum að lögreglu, bæði táragashylkjum lögreglunnar sjálfrar, trjágreinum, vatnsflöskum og jafnvel eigin bakpokum.
Erfitt er að finna heimildir fyrir því að lögreglumenn eða hermenn hafi orðið fyrir líkamstjóni í þessari viðureign. Því hélt þó forsetinn fram á fimmtudag og lagði út af þeirri forsendu:
„Þetta er ekki saklaus hópur fólks. Þetta er stór hópur hörkufólks. Þau hafa sært, þau hafa ráðist á, mexíkóska lögreglan og herinn hefur raunverulega þjáðst. Og ég kann að meta það sem Mexíkó er að reyna að gera.“
Þá ítrekaði Trump að göngufólkinu yrði ekki hleypt inn í Bandaríkin.„Og þau ættu að snúa við núna, því þau eru að sóa tíma sínum.“
„Við höfum þegar sent bandaríska herinn að landamærunum“
Í beinu framhaldi bætti forsetinn við:
„Þau ættu að sækja um að koma til landsins. Við viljum að þau komi. Mjög mikið. Við þurfum á fólki að halda til að hjálpa okkur, með öll þessi fyrirtæki sem eru að koma hingað. Við höfum aldrei séð annað eins, bílafyrirtæki eru að koma, Foxconn er að koma til Wisconsin, stór þátttakandi í framleiðslu Apple-varnings, það er fullt af fyrirtækjum að koma. Þau þurfa að sækja um. Og þau þurfa að vera yndislegt fólk sem á eftir að elska landið okkar og vinna af hörku.“
Og enn í beinu framhaldi vék hann að hernum sem nú hefur verið sendur til landamæranna til að varna fólkinu inngöngu:
„Við höfum þegar sent bandaríska herinn að landamærunum. Og þau munu vinna verkið. Þau eru að setja upp núna og undirbúa. Við vonum að ekkert gerist. En ef það gerist þá erum við fullkomlega undirbúin. Stórkostlegasti her heimsins. Og hann verður, og er núna, í frábæru formi. Ekki lengur innantómur eins og hann var þegar ég tók við sem forseti Bandaríkjanna.“
Þá sagði Trump mexíkósk yfirvöld þegar hafa boðið fólkinu vernd, sem þau hafi ekki þegið. Það sýni að þau séu ekki í reynd hælisleitendur, þau leiti ekki verndar, því hún bjóðist þegar í Mexíkó. Þau vilji koma til Bandaríkjanna. Forsetinn sagði:
„Hæli er ekki áætlun fyrir fólk sem býr við fátækt. Milljarðar fólks í heiminum búa við fátæktarmörk. Bandaríkin geta ekki mögulega tekið við þeim öllum. Hæli er mjög sérstök vernd sem er aðeins ætluð þeim sem flýja ofsóknir stjórnvalda vegna kynþáttar, trúarbragða, og af öðrum ástæðum.“
„Við sleppum ekki lengur“
Trump vék þá máli að Demókrötum og löggjafarstarfi þeirra, sem hann sagði draga flóttafólk til landsins. Hann sagði að hingað til hefðu Bandaríkin fylgt stefnunni „catch and release“, sem væri hneisa. Með orðalaginu er vísað til þess að innflytjendur eru að jafnaði frjálsir ferða sinna í bandarísku samfélagi á meðan þeir bíða úrvinnslu umsókna sinna. Orðavalið er upprunnið í stangveiði, þegar fiski er sleppt aftur í vatn eftir að hann er veiddur. „Við sleppum ekki lengur,“ sagði Trump:
„Stór breyting, gerð á síðustu dögum. Við ætlum ekki lengur að sleppa. Við ætlum að grípa en ekki sleppa. Þau verða í okkar vörslu fram að skýrslutöku til brottvísunar, eða fram að veitingu hælis. Svo við sleppum þeim ekki inn í samfélagið.“
Að því sögðu hélt forsetinn áfram á almennari nótum, blaðlaust:
„Milljónum manna hefur verið sleppt inn í samfélagið í áranna rás, þau mæta aldrei við réttarhöldin. Þau koma aldrei aftur, sjást aldrei aftur. Þetta fólk, þau vita hver þau eru. Við vitum margt um hver þau eru, hvar þau eru. Þeim verður brottvísað. Beint. Brottvísað.“
Ljósmynd frá júní 2018. Í þessum tjaldbúðum í Texas hafa bandarísk yfirvöld hýst börn og ungmenni sem eru aðskilin frá foreldrum sínum ef þau eru gripin við óskráða ferð yfir landamærin.
Massífar tjaldborgir
Eftir nokkrar alhæfingar um samskipti förufólks við yfirvöld vék Trump aftur að „sleppingum“ fyrri tíðar:
„Við sleppum þeim ekki lengur inn í land okkar. Þau munu bíða, í langan tíma. Við erum að setja upp massífar tjaldborgir, herinn er að hjálpa okkur, ótrúlega vel. Ég vil þakka verkfræðingum landhersins sem hafa verið svo skilvirkir, svo góðir, svo hæfileikaríkir. Við höfum þúsundir tjalda, fullt af tjöldum, fullt af öllu, við munum halda þeim þar, við munum ekki hleypa þeim inn í landið okkar.“
Þá las forsetinn af blaði að 700.000 manns biðu nú úrvinnslu umsókna sinna, og sagði að þeim yrði vísað úr landi, en bætti síðan við hinn ritaða ræðutexta að „þessi tala verði í raun miklu stærri tala þegar við lítum á öll gögnin. … Heildartalan gæti orðið 10 milljón manns, 12 milljón manns, 20 milljón manns.“
„Allir eru að misnota kerfið okkar“
Forsetinn las á ný af blaði: „Þessi faraldur misnotkunar á hæliskerfinu gerir innflytjendakerfið okkar að athlægi, víkur lögmætum hælisleitendum frá.“ Hér leit forsetinn upp og bætti við rituðu ræðuna á staðnum: „Og sumir hælisleitendur eru lögmætir.“ Þá las hann áfram: „En verðlaunar þá sem misnota og svindla á kerfinu okkar,“ en hvarf aftur frá ritmálinu og bætti við: „sem eru næstum allir.“ Í næstu setningu hvarf þessi fyrirvari og forsetinn fullyrti: „Allir eru að misnota það.“
Skömmu síðar spann hann nokkrar línur kringum fyrri stef, frá vímuefnaasmygli, dauðsföllum vegna lyfjaneyslu, að mansali, að „sora jarðar“, og aftur að göngufólkinu. Þá að allt kostaði þetta „milljarða á milljarða á milljarða dala ofan“. Stuttu eftir það ítrekaði forsetinn loforð sitt um múr á landamærunum. Einu „við sleppum ekki lengur“ skaut hann að, vék síðan máli sínu að því hve efnahagur Bandaríkjanna er sterkur, og þá á nýjan leik að vímuefnasmygli, sem eyðileggi æsku landsins. „Við þurfum að verja landamærin okkar,“ voru lokaorð ræðunnar, síðan þakkaði hann viðstöddum áheyrnina.
Landgönguliðar á leið til landamæravörslu í Texas. Aðgerðin hefur víst hlotið nafnið Opereation Faithful Patriot.
„Ég sagði þeim að líta á það sem riffil“
Að ræðunni lokinni tók Trump við spurningum blaðamanna. Aðspurður hvort hann sæi fyrir sér að skotið yrði á göngufólkið við landamærin svaraði hann:
„Ég vona ekki, ég vona ekki. Þetta er herinn. Ég vona. Ég vona að þau verði ekki þarna. En ég skal segja þér þetta: Hver sem kastar steinum, grjóti, eins og þau gerðu við Mexíkó og mexíkóska herinn, mexíkósku lögregluna, þar sem þau særðu lögreglumenn og hermenn Mexíkó illa, við munum líta á það sem skotvopn. Því það er ekki mikill munur, þegar þú færð grjót í andlitið á þér. Sem, eins og þið vitið, það var mjög ofbeldisfullt fyrir nokkrum dögum. Mjög ofbeldisfullt. Þau brutust inn í land. Þau brutust inn í Mexíkó.“
Síðar var Trump spurður nánar út í ummælin. Hann sagði:
„Þau kasta steinum grimmilega og með ofbeldi. Þið sáuð það fyrir þremur dögum. Virkilega sköðuðu herinn. Við líðum það ekki. Ef þau ætla að kasta grjóti í herinn okkar mun herinn berjast á móti. Við munum líta á það sem, ég sagði þeim að líta á það sem riffil. Þegar þau kasta grjóti, eins og þau gerðu við mexíkóska herinn og lögregluna, sagði ég: lítið á það sem riffil.“
„Lítið á það sem konur vilja“
Forsetinn var einnig spurður hvernig áform hans geti verið lögleg, „miðað við núgildandi lög“. Forsetinn svaraði:
„Ó, þetta er fullkomlega löglegt, nei, þetta er löglegt. Við erum að stöðva fólk við landamærin. Þetta er innrás. Enginn efast einu sinni um það.“
Í svari við annarri spurningu kom fram að forsetinn geri ráð fyrir að hrinda áformum sínum í framkvæmd með forsetatilskipun í næstu viku, meðal annars um uppsetningu tjaldbúða til að hýsa innflytjendur. Hann sagði búðirnar vera hugsaðar til bráðabirgða, þar til fólk geri sér grein fyrir að það komist ekki inn í landið og hætti að koma.
Undir það síðasta var Trump loks spurður hvort þessi áhersla hans nú snúist um kosningarnarnar framundan, hvort hún sé ekki „pólitísk“ í þeim skilningi. Trump vísaði því samhengi á bug og sagði:
„Það er ekkert pólitískt við lest þúsunda, og fleiri sem eru að myndast, sem flæða inn í landið. Við vitum ekkert hver þau eru. Það eina sem við vitum er að þetta er frekar mikið hörkufólk, þegar þau geta ruðst gegnum mexíkóska herinn og mexíkósku lögregluna. Frekar mikið hörkufólk. Jafnvel Mexíkó sagði: vá, þetta er hörkufólk. Ég vil þau ekki í landið okkar. Konur vilja þau ekki í landið okkar. Konur vilja öryggi. Karlmenn vilja þau ekki í landið okkar en konur vilja þau ekki. Konur vilja öryggi. Lítið á það sem konur vilja, þær vilja öryggi. Þær vilja ekki þetta fólk í landinu okkar. Og þau verða ekki í landinu okkar. Þetta er mjög stórt mál.“
