Út er komin fyrsta skýrsla Þjóðaröryggisráðs til Alþingis. Í skýrslunni kemur ítrekað fram ásetningur um að auka framlög Íslands til hernaðarbandalagsins NATO, en þau tvöfölduðust þegar milli áranna 2016 og 2019, miðað við fyrirliggjandi fjárlagafrumvarp. Með orðum skýrslunnar:
„Mikilvægt er að festa í sessi fjárveitingar til virkari þátttöku í störfum Atlantshafsbandalagsins til lengri tíma með hæfilegri aukningu frá ári til árs til að hægt sé að marka langtímastefnu“.
Formaður Þjóðaröryggisráðs er forsætisráðherra, sem einnig ritar formála skýrslunnar.
11: Um störf ráðsins
Í apríl 2016 samþykkti Alþingi þingsályktun um þjóðaröryggisstefnu, í ellefu liðum. Fyrstu tíu liðirnir greina frá helstu markmiðum stefnunnar, í mjög grófum dráttum, en sá ellefti mælir fyrir um skipun Þjóðaröryggisráðs. Í september sama ár samþykkti þingið Lög um þjóðaröryggisráð, sem hefur „eftirlit með því að þjóðaröryggisstefna fyrir Ísland sé framkvæmd“. Þetta tvennt, þjóðaröryggisstefnan og þjóðaröryggisráð, eru þar með orðinn æðsti formlegi vettvangur allrar opinberrar aðkomu Íslands að hernaðaðarmálum. Efni skýrslunnar verður hér reifað, aftur á bak.
Í 11. kafla skýrslunnar, greinargerð Forsætisráðuneytisins um störf ráðsins, kemur fram að fundir þess hafi verið stopulli en ætlunin var vegna þingkosninganna 2017, fjórði fundur ráðsins hafi ekki verið haldinn fyrr en 24. september 2018. Sérstök fundaraðstaða ráðsins er á höfuðborgarsvæðinu, í húsnæði sem sagt er uppfylla staðla NATO og NORDEFCO um örugg samsmkipti. Húsnæðið er í skýrslunni sagt hafa hlotið öryggisvottun ríkislögreglustjóra. Hið sama á við um meðlimi ráðsins, sem allir gangast undir öryggisvottun ríkislögreglustjóra.
Milli þriðja og fjórða fundar ráðsins, sumarið 2018, var gengið frá skipun Þórunnar J. Hafstein í embætti ritara þjóðaröryggisráðs, en á fréttavef NATO er hún titluð Public Security Director. Ef ritstjórn skjátlast ekki skipar Þórunn, sem áður var skrifstofustjóri innan Innanríkisráðuneytisins, þar með lykilsess í hernaðarmálum innan embættismannakerfisins, og má heita lykilpersóna í því, við hlið Arnórs Sigurjónssonar, skrifstofustjóra varnarmálaskrifstofu Utanríkisráðuneytisins, en á fréttavef NATO er hann iðulega titlaður Chief of Defence og sækir fundi við hlið varnarmálaráðherra annarra ríkja. Ritari þjóðaröryggisráðs mun starfa í húsnæði Forsætisráðuneytisins, húsi Stjórnarráðsins við Arnarhól.
Auk skipunar í embætti ritara ráðsins, eða Public Security Director, hefur verið komið á laggirnar hópi tengiliða ráðsins innan allra ráðuneyta, stofnana og opinberra hlutafélaga sem starfa á „sviðum er varða þjóðaröryggisstefnuna eða öryggi ríkisins og almennings“, til að greiða fyrir upplýsingagjöf og skýrslugjöf til ráðsins eftir þörfum.
Þá er unnið að mótun „þjóðaröryggisvísa“ í samvinnu við Hagstofu, til að hægt verði að leggja mat á þróun og breytingar sem snerta þjóðaröryggi. Stefnt er að því að mótun þessara mælikvarða verði lokið í febrúar 2019.
Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra, og Jens Stoltenberg, forseti NATO, á leiðtogafundi hernaðarbandalagsins í Brussel, júlí 2018.
10: Kjarnavopn
Í 10. grein þjóðaröryggisstefnunnar segir að Ísland og landhelgi þess séu friðlýst fyrir kjarnavopnum, „að teknu tilliti til alþjóðlegra skuldbindinga“. Þetta tillit er í reynd kjarni stefnunnar: Ísland er þar með opið fyrir kjarnavopnum á vegum NATO-ríkja.
Þessi tvíhliða framsetning einkennir allt ritmál og tal hins opinbera um kjarnavopn á Íslandi eins og annars staðar. Á milli mótsagnanna er lítið inntak í þessum kafla. Í fyrsta kafla skýrslunnar er í raun veigameiri umfjöllun að finna, en sá kafli snýst um vilja Íslands til að leita friðsamlegra lausna á deilumálum og hvetja til afvopnunar. Í samhengi við kjarnavopn er þar að finna eftirfarandi staðhæfingu:
„Í yfirlýsingu leiðtogafundar bandalagsins, sem haldinn var í Varsjá 2016 er skýrt áréttað að unnið skuli að kjarnavopnalausum heimi, en bandalagið verði með kjarnorkugetu á meðan slík vopn séu til.“
Stefna NATO í þessum efnum er um leið stefna Íslands, það er hornsteinn þjóðaröryggistefnunnar: eins og NATO ríkin öll segist Ísland styðja hugmyndina um kjarnavopnalausan heim, til lengri tíma litið, en lítur í nærtækari framtíð á æskilega afvopnun sem afvopnun annarra.
Þetta er enn umorðað í fyrsta kafla skýrslunnar, þar sem sagt er að Ísland sé „í hópi ríkja sem leita raunhæfra leiða til að útrýma kjarnavopnum“. Hér liggur öll áhersla á orðinu „raunhæfar“, inntak setningarinnar er í reynd: Ísland er mótfallið því alhliða kjarnorkuvopnabanni sem lagt hefur verið fram á vettvangi Sameinuðu þjóðanna.
9: Aðrar ógnir
Fjárveitingar til löggæslu hafa hækkað, lögregluembættum verið fækkað, menntun lögreglumanna færð á háskólastig. Hætta á hryðjuverkum er talin í meðallagi.
Í þessum kafla er lögð töluverð áhersla á aukna landamæravörslu. Íslensk stjórnvöld vinna að styrkingu landamæravörslu eftir athugasemdir í Schengen-úttekt árið 2017. Fjárveitingar til landamæravörslu hafa verið auknar, einkum til að fjölga starfsfólki, vegna fjölgunar ferðafólks og hælisleitenda. Þá var sett á laggirnar ný deild innan ríkislögreglustjóraembættisins árið 2017, svonefnd stoðdeild, sérstaklega til að framfylgja brottflutningi þeirra sem synjað er um alþjóðlega vernd.
8: Netöryggi
Fulltrúar Oxford-háskóla gerðu úttekt á netöryggi landsins sumarið 2017, og skiluðu skýrslu með 120 tillögum til úrbóta. Væntanlegt er, nú haustið 2018, frumvarp til laga um net- og upplýsingaöryggi, sem myndi innleiða ákvæði Evróputilskipunar á málasviðinu (NIS Directive). Frumvarpið er sagt umfangsmikið.
7: Almannavarnir
Eins og það er orðað í strax í upphafi þessa kafla: „Meginmarkmið stefnu í almannavarna- og öryggismálum eru að tryggja friðhelgi landamæranna“ – upptalningin er lengri og inniheldur líka öryggi almennings, umhverfi og eignir, en hún hefst hér á friðhelgi landamæranna.
Í kaflanum kemur fram að í bígerð er áætlun til að tryggja að í landinu verði á hverjum tíma til staðar birgðir af „heilnæmum mat og ómenguðu neysluvatni til að minnsta kosti sex mánaða“. Í kaflanum er einnig tæpt á langtímavöktun eldfjalla og sóttvarnaráætlun alþjóðaflugvalla.
Í kaflanum finnst aftur á móti engin umfjöllun um aðgerðir sem snerta landamæri ríkisins, hugsanlega þar sem tæpt er á málasviðinu, eins og fyrr segir, í kaflanum um „aðrar ógnir“.
P8 Poseidon kafbátaleitarvél Bandaríkjahers leitar kafbáta við strönd Íslands.
6: Varnarmannvirki
Á þessu sviði er að finna nokkur tíðindi: Utanríkisráðuneytið hefur á undanliðnum árum aukið framlög til reksturs og viðhalds varnarmannvirkja í samvinnu við NATO, ásamt því að „fá samþykkt framlög til stórra verkefna úr mannvirkja- og innviðasjóði“ bandalagsins. Nánar til tekið hefur Ísland lagt til verksins rúmar 3 milljónir evra, eða yfir 400 milljónir króna á núverandi gengi, en sjóðir NATO ríflega 22 milljónir evra, um 3 milljarða króna. Gert er ráð fyrir að framlög Íslands og NATO til sviðsins verði jafnari á næstunni: Á tímabilinu 2019 til 2022 er gert ráð fyrir að NATO leggi 6,8 milljarða króna til „varnarframkvæmda“ en Ísland 3,4 milljarða.
Í þessu samhengi er minnst á fyrrnefnt „öryggisrými fyrir fundarhöld og örugg samskipti í húsakynnum Utanríkisráðuneytisins“, sem uppfylli staðla NATO og NORDEFCO um örugg samskipti.
Í fjórða kafla, um þátttöku Íslands í NATO almennt, er nánar tilgreint að enn standi yfir endurnýjun kerfisbúnaðar, hlutti af sameiginlegri endurnýjun Evrópuríkjanna í NATO, og muni sú uppbygging standa til ársins 2022. Stærstu verkefnin séu endurnýjun „loftvarnakerfisins, stjórnstöðvarinnar og uppfærsla á ratsjárkerfunum“.
Þá eru þrjár nýjar þyrlur sem ætlað er að Landhelgisgæslan taki í notkun á árunum 2021 til 2023 sagðar „undirstöðuatriði allra öryggis- og varnartengdra verkefna í lofti og sjó“. Þá er fullyrt í kaflanum að fjölga þurfi varðskipum sem sinna eftirliti á hafsvæðum umhverfis Ísland úr einu í tvö.
Í þessum kafla er ennfremur áréttað að tryggja þurfi „fyrirsjáanleika í fjárveitingum til öryggis- og varnarmála til lengri tíma“.
F.v.: Ráðuneytisstjóri Varnarmálaráðuneytis Finnlands, Jukka Juusti, ásamt varnarmálaráðherrum Svíþjóðar, Noregs og Danmerkur: Peter Hultquist, Frank Bakke-Jensen og Claus Hjort Frederiksen; og Arnóri Sigurjónssyni, skrifstofustjóra varnarmálaskrifstofu Utanríkisráðuneytisins, en Arnór sækir slíka fundi sem ígildi Varnarmálaráðherra. Hér eru þeir saman komnir á vettvangi NORDEFCO-samstarfsins, í Bergen í apríl 2018, til að ræða ógnina af Rússum.
5: Norrænt samstarf
Ef orðaleppurinn „norrænt samstarf“ leiðir huga þinn að huggulegum bókmenntaviðburðum í Norræna húsinu, gæti þessi kafli skýrslunnar sett það úr skorðum. Skammstafanirnar fyrst: NORDEFCO stendur fyrir Nordic Defence Cooperation. Klúbburinn samanstendur af Skandinavíuríkjunum fjórum, auk Íslands. Á fundi varnarmálaráðherra NORDEFCO-ríkjanna í nóvember 2017, sem skrifstofustjórinn Arnór Sigurjónsson sótti fyrir Íslands hönd, var undirritað samkomulag um að víkka samráð ríkjanna á sviði hernaðarmála (skv. fréttatilkynningu sænskra stjórnvalda var það þó í nóvember 2016). Þá funduðu ráðherrarnir, og íslenska ráðherraígildið, með ráðherrum NB8 um sama leyti, og Northern Group, en þann fund sótti einnig varnarmálaráðherra Bandaríkjanna. „Til umræðu var öryggisumhverfið í Eystrasalti og á Norður-Atlantshafi og varnarmálasamstarf í Evrópu,“ segir um fundinn.
Í mars 2017 undirritaðu utanríkisráðherra Íslands og varnarmálaráðherra Noregs samkomulag um að kanna aukna samvinnu á sviði „öryggis- og varnarmála“. Og undir lok ársins „gerðist Ísland aðili að norrænu samkomulagi sem auðveldar komu og brottfarir óvopnaðra herflugvéla“.
Í þessum kafla er áréttað að „tryggja þarf fyrirsjáanleika í fjárveitingum til öryggis- og varnarmála til lengri tíma“.
4: Varnarsamningurinn frá 1951
Í desember 2017 fór fram árlegt samráð íslenskra og bandarískra yfir valda um framfylgd varnarsamningsins frá 1951, en samkvæmt 4. grein þjóðaröryggisstefnunnar tryggir hann enn „varnir Íslands“. Þetta árlega samráð er á ensku nefnt „Strategic Dialogue“ og segir í skýrslunni að það muni aftur fara fram í október 2018, sem þýðir þá að vænta má að því sé nú nýlokið. Árið 2017 var fjölmennt fyrir Íslands hönd: „Ráðuneytisstjóri Utanríkisráðuneytisins fór fyrir sendinefnd með ríkislögreglustjóra, forstjóra Landhelgisgæslunnar, ritara Þjóðaröryggisráðs, fulltrúum úr Dómsmálaráðuneytinu, Forsætisráðuneytinu, Utanríkisráðuneytinu, varnarmálasviði Landhelgisgæslunnar og sendiráði Íslands í Washington.“
Helstu tíðindi í þessum kafla skýrslunnar eru þó væntanlega þau að ráðgert er að næsti hermálafulltrúi Bandaríkjanna gagnvart Íslandi verði með aðsetur í Reykjavík, en þetta hefur upp á síðkastið verið eins konar aukavinna hermálafulltrúa Bandaríkjanna í Ósló.
Reifað er hvernig bandaríski sjóherinn hefur síðastliðin ár aukið viðveru P8 kafbátaleitarflugvéla á Keflavíkurflugvelli, ásamt þátttöku Íslands í heræfingunum Dynamimc Mongoose, Northern Challenge og Trident Juncture, sem enn stendur yfir í Noregi. Þátttaka í þessum æfingum er sögð hafa „eflt varnarsamstarfið“ og „skilað verulegri þekkingu“ á því til ráðuneyta, lögreglu og landhelgisgæslunnar.
3: NATO
Þriðja grein þjóðaröryggisstefnunnar er, að öðrum greinum hennar ólöstuðum, hornsteinn stefnunnar. Þar segir að aðild Íslands að NATO „verði áfram lykilstoð í vörnum Íslands“. Þriðji kafli skýrslunnar er til marks um áherslu ríkisstjórnarinnar á að efna þetta heit og efla hernaðarbandalagið.
Í þessum kafla kemur skýrast fram hve íslensk stjórnvöld hafa á undanförnum árum, og hyggst enn á komandi árum, auka útgjöld ríkissjóðs til hernaðaruppbyggingar á vettvangi NATO. Er þar meðal annars minnst á það yfirlýsta markmið að aðildarríkin skuli greiða 2 prósent af vergri þjóðarframleiðslu til bandalagsins ekki síðar en 2024. Öll aðildarríkin hafi stöðvað niðurskurð, í þessu ljósi, og flest aukið framlög sín, „þó mismikið“. Ekki kemur skýrt fram hvort íslensk stjórnvöld stefna að 2 prósenta markinu eða gera ráð fyrir lægri framlögum en svo, en hér er að finna þá almennu stefnumörkun sem er margítrekuð í skjalinu, orðrétt: „Mikilvægt er að festa í sessi fjárveitingar til virkari þátttöku í störfum Atlantshafsbanda- lagsins til lengri tíma með hæfilegri aukningu frá ári til árs“.
Í kaflanum er greint frá því að framlög Íslands til starfsemi NATO hafi verið hækkuð á síðustu árum „vegna breytts öryggisumhverfis“. „Borgaralegum sérfræðingum á vegum íslensku friðargæslunnar“ hefur verið fjölgað úr fjórum í níu, „framlög í átaksverkefni hafa verið hækkuð, samráð aukið og hefur æfingum á vettvangi bandalagsins fjölgað“. Stefnt er að því að Ísland leggi enn meir af mörkum á yfirstandandi vetri, 2018–2019, og að 11 íslenskir sérfræðingar komi að verkefnum bandalagsins í Afganistan, Georgíu og í höfuðstöðvunum í Brussel. Þá stefnir íslenska ríkið að því að kostaa íslenskan sérfræðing til starfa hjá flotastjórn Atlantshafsbandalagsins. Ekki er tekið fram hvort starfssvið þess sérfræðings verður borgaralegt eða hernaðarlegt.
Þá segir í kaflanum að Ísland hafi „um árabil verið í fararbroddi í málflutningi um málefni jafnréttis og lagt áherslu á málefni ályktunar öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna nr. 1325 um konur, frið og öryggi“ innan NATO. Rakarastofuráðstefnur sem haldnar hafa verið að frumkvæði Íslands eru nefndar í því samhengi.
F15 orrustuþota Bandaríkjahers við loftrýmiseftirlit yfir Reykjanesi.
2: Norðurslóðir
Ísland mun gegna formennsku í Norðurskautsráðinu (Arctic Council) í tvö ár frá maí 2019, sem í skýrslunni er sagt „mikilvægasti vettvangur norðurslóðasamvinnunnar“.
Þess utan hefur Landhelgisgæslan, fyrir atbeina Utanríkisráðuneytisins, tekið þátt í starfi hóps sem nefnist Arctic Security Forces Roundtable frá árinu 2012. Á íslensku er talað um Hringborð öryggisstofnana á Norðurslóðum. Forsprakkar samstarfsins eru herir Bandaríkjanna og Noregs. Öll Norðurskautsríkin, svonefndu, komu að samstarfinu til að byrja með, en í kjölfar innlimunar Rússlands á Krímskaga „hættu Rússar þátttöku“. Á þessum vettvangi er sagt að sérstaklega sé horft til „samvinnu ríkjanna, vöktunar og viðbragðsgetu“.
Í kaflanum er einnig rætt um breytingar á herstjórnarkerfi NATO á Norður-Atlantshafi, en í júlí 2018 var samþykkt að setja upp herstjórnarmiðstöð svæðisins í Norfolk í Bandaríkjunum. Herstjórnarmiðstöðin mun að nokkru leyti vinna á grundvelli gagna sem safnað hefur verið á vegum íslenskra stjórnvalda.
1: Friður og mannréttindi
Hér kemur loks skýrt fram að það var að frumkvæði Íslands sem gereyðingarvopnaráðstefna NATO var haldlin í Reykjavík nú í október.
Þetta er lengsti kafli skýrslunnar. Í honum eru reifaðar ályktanir, áætlanir og yfirlýsingar í alþjóðasamstarfi, til að mynda áherslur Íslands á jafnréttismál og réttindi hinsegin fólks í mannréttindaráði Sameinuðu þjóðanna og yfirlýstur vilji Íslands til að „stjórnvöld á Filippseyjum létu af ómannúðlegum aðferðum við framkvæmd stefnu sinnar í svokölluðu stríði þeirra gegn fíkniefnum og hættu aftökum tafarlaust“. Þá má hér finna setningar á við: „Á vettvangi ÖSE hefur Ísland, innan mannréttindavíddarinnar svokölluðu, einnig beitt sér fyrir aukinni virðingu fyrir mannréttindum og réttarríkinu“.
Nokkrir þættir þessa kafla eru nokkuð skýrir. Fram kemur að „jafnréttis- og kynjaráðgjafar hafa verið sendir til starfa á vettvangi í Afganistan síðastliðin ár og þeir hafa starfað með yfirmönnum verkefnisins og stjórnvöldum í Kabúl.“ Þá er Ísland sagt hafa tekið þátt í að stofna „tengslanet norrænna kvenna á sviði friðarumleitana (Nordic Women Mediators)“.
Annars er rósamálið í kaflanum allnokkurt og ekki einfalt mál að lesa mikið í hann af nokkurri fullvissu. Til dæmis „verður horft til þess að styrkja tengslin á milli starfs Íslands á sviði mannúðarmála og þróunarsamvinnu með markvissum hætti, ekki síst í því skyni að takast á við orsakir og afleiðingar aukinna fólksflutninga og flóttamannavanda.“ Hér virðist vera ýjað að því að leitast verði við að beita styrkjum til mannúðarmála og þróunarsamvinnu til að draga úr fólksflutningum og umsóknum um alþjóðlega vernd, með öðrum orðum að markmið Íslands með þróunarframlögum verði að fækka þeim sem leitast eftir að flytja til landsins. Hversu veigamikinn þátt sú viðleitni á að leika í vali þróunarverkefna er ekki gott að ráð af þessum knappa texta. Hliðstætt á við um ýmis önnur svið.
Ef frá eru taldir þeir kaflar skýrslunnar sem snúa að þátttöku Íslands í NATO er það þó aðeins hér sem lagt er til að fjárveitingar verði auknar: „Mikilvægt er að festa í sessi langtímastefnu um fjárveitingar til undirstofnana SÞ með hæfilegri árlegri aukningu“. Þetta er þó lagt fram með þeim heldur ógegnsæja fyrirvara, að tryggja skuli um leið „sveigjanleika til að gera Íslandi kleift að bregðast við áköllum eftir fjárstuðningi í brýnum mannúðarmálum.“
Beint í kjölfarið birtist, án sýnilegs samhengis við efni kaflans sjálfs að öðru leyti, brýningin um aukin framlög til NATO: „Jafnframt er mikilvægt að tryggja fjárveitingar til virkari þátttöku í störfum Atlants- hafsbandalagsins til lengri tíma, með hæfilegri árlegri aukningu …“ og svo framvegis. Þetta er fyrsta tilfelli klausunnar í skýrslunni.
Haukur Hilmarsson.
Vantanir
Að ætla að ráða í raunverulega stefnu og framkvæmd stjórnvalda á sviði hernaðarmála af svona skjalik, eða „varnar- og öryggismála“ eins og þau heita á stöðluðu blómamáli opinberra stofnana, er svolítið eins og að reyna að gera sér grein fyrir mannlegri tilveru gegnum myndir fólks á Instagram: bilið milli sýndar og reyndar er nokkuð þykkt á þessu sviði.
Eftir stendur að á meðal hins markverðasta við þessa skýrslu er hvað er þar ekki að finna. Þar er minnst á heimsmarkmið Sameinuðu þjóðanna tvisvar, en ekkert kemur fram um hvernig framkvæmd þeirra miðar. Þar er minnst á vilja til að útrýma kjarnavopnum, sem takmarkast þó við samstöðu um að NATO skuli ríghalda í kjarnavopnin sín, en ekki einu orði eytt í það alhliða kjarnorkuvopnabann sem lagt hefur verið á vettvangi Sameinuðu þjóðanna og íslensk stjórnvöld vinna beinlínis gegn, undir forystu Bandaríkjanna. Á þremur stöðum er brýnt að auka þurfi framlög ríkissjóðs til hernaðarbandalagsins NATO, og á einum stað minnst á væntanleg aukin framlög til lögreglu, „þ.á.m. til að sinna landamæraeftirliti“. Lagt er til að framlög til undirstofnana Sameinuðu þjóðanna verði aukin hæfilega en sveigjanlega en að öðru leyti er hvergi minnst á aukin útgjöld til mannúðar- og þróunarstarfs eða annarra mýkri þátta í framkvæmd þjóðaröryggisstefnunnar.
Þá er í skýrslunni hvergi minnst á íslenskan ríkisborgara sem talið er að hafi fallið í árásaðgerð hers á tímabilinu sem skýrslan nær til, Hauk Hilmarsson. Með fyrirvara um takmarkaðar heimildir og að íslensk stjórnvöld hafa ekki aflað neinna haldbærra upplýsinga í máli hans, bendir allt til að hann hafi verið drepinn í árás bandalagsríkis Íslands í NATO, snemma á þessu ári. Á meðan ekki er vitað til að vera Íslands í hernaðarbandalaginu hafi orðið nokkrum íslenskum ríkisborgara til bjargar, bendir allt til að minnst einn íslenskur ríkisborgari hafi fallið fyrir vopnum aðildaríkis bandalagsins. Mál hans virðist aftur á móti ekki hafa ratað á borð Þjóðaröryggisráðs.
Utanríkisráðherra brást í fyrstu við gagnrýni aðstenda Hauks á sinnuleysi stjórnvalda í málinu með því að segja það vera í algjörum forgangi ráðuneytisins. Ekkert gefur enn til kynna að þar hafi ráðherrann farið með rétt mál. Málsins var ekki heldur getið í skýrslu utanríkisráðherra til Alþingis í maí síðastliðnum. Þriðjudaginn 6. nóvember verða átta mánuðir liðnir frá því fyrsta fréttin barst, í tyrkneskum fjölmiðlum, af fráfalli Hauks. Eina sjáanlega ástæða þess hve lítið íslensk stjórnvöld hafa gert til að komast að hinu sanna um afdrif Hauks og hafa uppi á líkamsleifum hans, er sú áhersla sem þau leggja nú á þátttöku Íslands í NATO og undirgefni við hervæddari ríki bandalagsins.
