Há tíðni sjálfsvíga á meðal ungs fólks á Íslandi er mikið áhyggjuefni. Sú staðreynd að sjálfsvíg er ein helsta dánarorsök ungra karlmanna hér á landi vekur mikinn óhug. Það er þyngra en tárum taki að einstaklingur sjái ekki aðra möguleika í lífi sínu en að taka eigið líf.
Undanfari sjálfsvígs er langt og flókið ferli sem endar með dauða einstaklings sem hefur tekið þá afdrifaríku og óafturkræfu ákvörðun sem sjálfsvíg er. Þær eru jafn margar og þær eru ólíkar, ástæðurnar sem taldar eru hafa áhrif á ákvörðun einstaklings um að taka sitt eigið líf. Á meðal þeirra sem taldar eru vera algengastar eru erfiðar félagslegar aðstæður, missir, langvarandi streita, skyndilega áföll, persónuleikaþættir sem einkennast af hvatvísi, reiði og bræðishegðun, langvarandi einelti, óhófleg áfengis- og vímuefnaneysla en auk þess eru einstaklingar sem þjást af ýmiskonar geðröskunum líkt og þunglyndi eða kvíða í áhættuhópi.
Það er eðlilegt að spyrja sig „Er ekki eitthvað sem við erum að gera rangt?“ eins og Hafdís Björg spyr í pistli sínum um sjálfsvíg karla.
Auðvitað erum við sem samfélag að gera eitthvað rangt þegar tíðni sjálfsvíga er svona há og hin félagsleg ábyrgð hlýtur að vera mikil þegar tíðni sjálfsvíga meðal ungra drengja er jafn há og raunin hefur verið síðustu ár. Það er mikilvægt að kortleggja hvaða þættir það eru í samfélaginu okkar sem gætu verið að ýta undir það að ungir menn þróa með sér sjálfskaðandi hegðun og/eða einangra sig tilfinningalega og sporna gegn þeim.
Skortur á almennilegri geðheilbrigðisþjónustu er ein orsök. Önnur er úreltar hugmyndir um stöðu kynjanna sem ennþá er verið að kenna börnum og ungmennum.
Hugmyndir okkar um kynjahlutverkin mótast, verða til og er viðhaldið í brengluðu kynjakerfi sem er ennþá að framleiða úreltar og meingallaðar hugmyndir um kynin og hlutverk þeirra sem eru hamlandi bæði fyrir karla og konur. Dæmi um ríkjandi hugmyndir um karlmennsku sem eru komnar úr þessu úrelta kerfi er að karlar eigi að hafa yfirburði í líkamlegum styrk, þeir eigi að vera kappsamir og rökvissir, agaðir og harðir, lokaðir og tilfinningalausir. Þeir tala ekki um tilfinningar sýnar, þeir gráta ekki og þeir leita sér ekki hjálpar ef þeim líður illa.
Það gengur erfiðlega að breyta þessum úreltu hugmyndum um karlmennskuna, en það gengur þó og við þurfum öll að hjálpast að við að breyta þessu hugarfari hjá ungu fólki. Það gerum við ekki með því að kenna ákveðnum hópi af fólki eða ákveðinni hugmyndafræði – sem kveður á um jafnrétti kynjanna – um háa tíðni sjálfsvíga á meðal ungra karla, eins og Hafdís gerir. Það er eiginlega jafn sturlað og að ætla að halda áfram að troða úreltum hugmyndum um karlmennsku ofan í ungu drengina okkar.
Í stað þess að sundra hópum samfélagsins ættum við að sameina þá í baráttunni gegn sjálfsvígum. Við náum mun meiri árangri með því að vinna saman að því að sporna gegn óæskilegum hugmyndum um kynin og hlutverk þeirra, að styrkja ungt fólk, sjálfsmynd þeirra og styrkleika. Að segja þeim að það er í lagi að finna til, tjá sig um það og leita sér hjálpar. Að hlúa að þeim.
Að eiga auðvelt með að tjá tilfinningar sínar og vera óhræddur við að ræða þær er einn besti mannkosturinn sem til er og hann bjargar mannslífum. Að byrgja tilfinningar innra með sér, sérstaklega neikvæðar tilfinningar, og að eiga erfitt með að tjá þær, veldur andlegri vanlíðan sem alltof fáir leita sér aðstoðar með að vinna úr, sérstaklega ungt fólk. Það getur haft skelfilegar afleiðingar og það er ein af ástæðum þess að sjálfsvíg eru algengasta dánarorsök ungra karlmanna á Íslandi.
