Land míns föður, landið mitt
Jóhannes úr Kötlum 1899 – 1972
laugað bláum straumi
eilíft vakir auglit þitt
ofar tímans glaumi.
þetta auglit elskum vér,
– Ævi vora á jörðu hér
brot af þínu bergi er,
blik af þínum draumi.
Þessar línur úr ljóði Jóhannesar úr Kötlum komu upp í hugann þegar ég var að hugsa um þennan pistil. Ísland er farsælda frón eins og Jónas kvað og landið er fagurt að sjá, öllum tímum á. Ég hef ferðast mikið um landið og farið um fjöll og firnindi að skoða þessa dásemd sem okkur var falið að annast og varðveita. Ísland er ægifagurt, hvort sem er í því smæsta smáa eins og blóðbergsþúfu á nöktum öræfum eða drynjandi Dettifossi í myrku gili. Ég skil vel að erlent fólk flykkist hingað að sjá og upplifa þessa einstöku fegurð en til að varveita fegurðina þarf að tempra áganginn og stjórna skynsamlega fjöldanum, líkt og við höfum gert nú á tímum Kóvíð veirunnar.
Við viljum vernda og verja landið fyrir óæskilegum ágangi manna og dýra, græða það og fóstra. Vera okkar og búskapur frá fornu fari skilur eftir sig minjar sem við viljum flest varðveita og annast. Það eru húsbýli forn sem nýleg, landsvæði, skógar og vatnsföll.
Ég fæddist í sjávarplássinu Patreksfirði og ólst upp við sjó og sjósókn, fisk og slor. Þegar ég var fimm ára kom Ásgeir frændi á drossíunni sinni frá Bíldudal í heimssókn og bauð foreldrum mínum í bíltúr til að heimsækja afa og ömmu sem bjuggu síðustu æfiárin á Bíldudal en þau höfðu áður verið ábúendur á Dynjanda í Arnarfirði. Það var sól og sumarhiti þennan dag sem greyptur er í minni mitt fyrir lyktina sérstöku í bílnum og rykmökkinn sem fylgdi bílnum alla leið. Seinna, löngu seinna fór ég að taka eftir því að malarvegir voru smámsaman að hverfa undir malbik og rykið að breytast í sögn. Ég tók líka eftir því að símastaurar sem sungu fyrir mig í æsku, hurfu hver af öðrum, ýmist í járnstaura eða ofan í jörð.
Talandi um minjar og varðveislu rann upp fyrir mér ljós þegar ég fór í fyrsta skipti á bíl yfir Öxi á leiðinni til Egilsstaða. Þarna fór ég allt í einu um fjallveg sem var upprunalegur malarvegur, ruddur á smáýtu af einum manni; Hjálmari Guðmundssyni að mestu árið 1959. Vegurinn hefur þjóðveganúmerið 939 og liggur frá Berufirði yfir í Skriðdal. Vegur dásemdar að sumri til í ótal lykkjum og beygjum sem gerir mann hugljúfan og andaktuan í upplifuninni um liðna tíð. Um dalinn rennur á sem fellur í Foldafossi og smærri fossum sem syngja eins og fuglar á grein. Þar eru líka bergmyndanir og álfasteinar sem segja okkur ýmsar sögur. Þessi leið, vegurinn yfir Öxi er einmitt ein af þessum fornu minjum um framþróun manns um náttúru sem okkur ber að varðveita sem best og halda í upprunalegu horfi um ókoma tíð.
