Í Bretlandi standa nú yfir réttarhöld yfir fimmtán aðgerðasinnum á aldrinum 27 til 44 ára, fyrir að reyna að koma í veg fyrir fjöldabrottvísun hælisleitenda á Stansted flugvelli, vorið 2017. Þetta gerðu þau með friðsamlegri, vopnlausri aðgerð á flugvellinum. Meðlimir hópsins segjast hafa ætlað að koma í veg fyrir að fólkið yrði flutt í alvarlega lífshættu. Meðal þeirra sem andmæla réttarhöldunum harðlega eru mannréttindasamtökin Amnesty International. Breskir fjölmiðlar fylgjast náið með málinu, en vitnisburður í því hófst nú á mánudag.
Brottvísunin tafðist um tíu klukkustundir
Flugvélin, leiguflugvél frá Titan Airways, var kyrrstæð á Stansted-flugvelli þegar aðgerðin átti sér stað. Um borð í vélinni voru um 50 manns frá Nígeríu, Gana og Sierra Leone, sem til stóð að brottvísa, það er flytja nauðug til baka til þessara þriggja landa. Aðgerðahópurinn, sem nú er iðulega nefndur Stansted 15, gerði gat á girðingu flugvallarins til að komast að vélinni. Einhverjir úr hópnum komu sér fyrir kringum lendingarbúnað vélarinnar að framanverðu, og læstu sig utan um hann. Aðrir komu sér fyrir við hreyfil á vinstri væng vélarinnar í sama augnamiði. Við aðgerðina báru þau borða sem á stóð „Mass deportations kill“ og „No one is illegal“, eða Fjöldabrottvísanir drepa og Enginn er ólöglegur.
Aðgerðin og viðbrögð yfirvalda við henni ollu því að umferð um flugvöllinn féll niður í um 80 mínútur. Brottvísunin sjálf tafðist um tíu klukkustundir en fór fram eftir sem áður. Hópnum er nú gefið að sök að hafa ógnað öryggi flugvallarins og farþega og valdið verulegum truflunum á alþjóðlegum flugsamgöngum.
Fannst þau tilknúin að bjarga lífum
Málið var þinglýst þann 1. október í borginni Chelmsford, í austurhluta Englands. Borgin er á stærð við Reykjavík, þar búa um 170 þúsund manns. Allir þátttakendur aðgerðarinnar hafa lýst yfir sakleysi í öllum ákæruliðum. Þegar eiginleg málsmeðferð fyrir dómstólnum hófst, nú mánudaginn 5. nóvember, lýstu hin ákærðu því að ásetningur þeirra hafi verið að verja mannréttindi farþega sem stóðu frammi fyrir verulegri hættu á ofsóknum, pyntingum, alvarlegu líkamstjóni eða dauða, væri þeim brottvísað. Þau hafi gripið til aðgerða samvisku sinna vegna, til að verja þolendur nauðungarflutninganna fyrir ofsóknum í heimalöndum sínum, annars vegar, en illri meðferð af hálfu breskra yfirvalda hins vegar.
Einn hinna ákærðu, 27 ára gamall sjálfstætt starfandi blaðamaður að nafni Benjamin Smoke, sagði dómstólnum að hann teldi „óvinveitt umhverfi“ yfirvalda á sviði útlendingamála leiða til brottvísana fólks sem eigi réttmætt tilkall til verndar fyrir mannréttindabrotum.
Lesbía send aftur til eiginmanns sem hótar henni lífláti
Smoke er stofnmeðlimur baráttuhreyfingar lesbía og homma fyrir réttindum förufólks, og sagðist hafa sérstakar áhyggjur af fólki sem sótt hefur um hæli vegna kynhneigðar sinnar en verið brottvísað. Hann nefndi sögu einnar konu frá Nígeríu, sem var um borð í vélinni. Sú hefði flúið ofbeldisfullan eiginmann. Í Bretlandi lifði hún opinskátt sem lesbía. Hún hefði greint frá því að fyrrverandi eiginmaður hennar hefði sett sig í samband við hana og sagt að hann, ásamt hópi manna, myndu drepa hana þegar hún kæmi aftur.
Aðspurður hvers vegna hann hafi valið að beita þeirri beinu aðgerð að hindra brottför flugvélarinnar svaraði Smoke: „Það var ljóst að þarna var fólk í raunverulegri hættu. Mér fannst ég tilknúinn, það væri nauðsynlegt að gera eitthvað til að koma í veg fyrir dauða þeirra.“ Smoke sagði ennfremur að í hverju fótmáli hefði hópurinn haft í huga öryggi allra sem málið varðaði, sitt eigið, öryggi þeirra sem átti að brottvísa og fólks í námunda við flugvélina. Þau hafi gætt að því meðal annars með því að gefa skýrt til kynna á hvaða forsendum þau væru á vettvangi.
Hér nota yfirvöld sleggju til að brjóta hnetu, segir Amnesty
Breið samstaða hefur myndast með hinum ákærðu í málinu og hafa ekki bara stjórnmálahreyfingar og mannréttindasamtök, heldur biskupar, trúfélög —kvakarar— og fleiri, lýst yfir áhyggjum af offorsi ákæruvaldsins í málinu. Nokkrum dögum fyrir þingfestingu málsins í október tilkynnti Bretlandsdeild mannréttindasamtakanna Amnesty International að fulltrúi samtakanna yrði viðstaddur réttarhöldin til að fylgjast með að sakborningar njóti réttar síns. Meðal annarra hefur Kate Allen, forseti Bretlandsdeildar Amnesty, lýst áhyggjum yfir því að yfirvöld í Bretlandi ætli sér að nýta lagarammann og refsirammann til hins ítrasta í þessu máli, til að fæla aðra aðgerðasinna frá friðsamlegum aðgerðum í þágu mannréttinda. „Við höfum áhyggjur af því að í þessu máli noti yfirvöld sleggju til að brjóta hnetu,“ var haft eftir henni í yfirlýsingu samtakanna um málið. Í þeirri yfirlýsingu sagði hún ennfremur:
„Opinber mótmæli og friðsamlegar, beinar aðgerðir geta oft gegnt lykilhlutverki í að verja mannréttindi, sérstaklega þegar þolendur hafa engin færi á að njóta áheyrnar og hefur verið meinaður aðgangur að réttarkerfinu.
Verjendur mannréttinda sæta árásum í mörgum löndum heims, og valdhafar gera allt sem þeir geta til að fæla fólk frá því að taka ranglæti persónulega. Bretland má ekki feta þá slóð.“
Eitt fjölmargra mótmælaspjalda sem gerð hafa verið í samstöðu með hinum fimmtán í Stansted.
