Vandinn í hnotskurn
Í einföldu máli má segja að vandinn sé sá að hæstu launin eru of há og lægstu launin of lág. Sem sagt við þurfum meiri jöfnuð til að skapa frið og traust í samfélaginu. Sagt er að verðbólga fari á skrið og allir tapi ef kemur til verkfalla, því nú sé hagsveiflan á niðurleið. Hún var hins vegar á uppleið þegar kjararáð ákvað tugprósenta kjarabætur til alþingismanna, ráðherra, forseta, biskups, dómara, ohf. stjóra og fleiri opinberra embættismanna í sama félagsskap. Stjórnir banka og annarra fjármálastofnana sáu að þær yrðu að laga laun sinna stjóra svo þeir flyttu ekki úr landi vegna lélegra launakjara og komu þeim upp í 3-5 milljónir króna á mánuði, enda stutt að fara í seðlageymslurnar. Sama er á seyði hjá a.m.k. stærri fyrirtækjum í einkageiranum og þar taka menn jafnvel lán til að greiða eigendum út arð. Þetta eru snillingarnir sem þurfa að vera á samkeppnishæfum launum svo þeir verði ekki keyptir úr landi.
Efnahagsstöðugleiki
Samkvæmt umfjöllun fjölmiðla tala þeir mest um þörfina fyrir fjármálastöðugleika sem eru sjálfir á grænni grein launalega með a.m.k. 1,5 milljónir króna á mánuði. Er þá ekki sanngjarnt að ætlast til þess að það fólk leggi eitthvað af mörkum til að tryggja þennan stöðugleika, annað en benda bara á ábyrgð annarra, s.s. ríkissjóðs allra landsmanna og stéttarfélaga?
Jöfnuður og jafnrétti
Á Íslandi er sagt að ríki mikið kynjajafnrétti. Konur jafnt sem karlar geta orðið bankastjórar, forsetar, ráðherrar, biskupar, þingmenn, dómarar, framkvæmdastjórar, flugstjórar, ritstjórar, leikhússtjórar, háskólarektorar og hvaðeina. Er það jöfnuður? Nei, á meðan of breitt launa- og tekjubil er á milli þeirra sem þessum störfum sinna og hinna sem vinna líkamlega erfið störf eða geta alls ekki unnið vegna sjúkdóma eða annarrar örorku eða vegna aldurs sem skerðir möguleika til að afla tekna með vinnu sinni er ekki hægt að tala um jöfnuð. Getum við verið án sjómanna, atvinnubílstjóra, lögreglu, ræstingafólks, ritara, leikskólastarfsmanna, sorphirðumanna, iðnaðarverkafólks, björgunarstarfsmanna, umönnunar- og afgreiðslufólks? Svari því hver fyrir sig hvort annar hvor hópurinn sé þarfari en hinn.
Að brúa bilið
Í yfirstandandi kjaradeilu hafa atvinnurekendur boðið mjög hóflega prósentuhækkun til allra launþega sinna og ákveðna krónutöluhækkun til þeirra sem eru undir 0,6 milljón króna launum á mánuði. Ríkið hefur svo boðið skattabreytingar, framlag til húsnæðismála og fleira til að liðka fyrir því að samningar geti náðst. En þetta er ekki nóg og því stefnir í verkföll með tilheyrandi tjóni fyrir atvinnulífið og þjóðarbúið.
Sem aðdáandi einfaldra lausna langar mig að leggja til að fólkið sem fékk tugprósenta launahækkun og hinir sem eru á svipuðu launa-/tekjuróli sanni fyrir okkur hversu miklir höfðingjar og snillingar þeir eru og bjóðist til að gefa 10% af mánaðarlaunum yfir t.d. 1,5 milljónum króna í friðarsjóð sem streymdi svo fénu áfram til þeirra sem eru undir ákveðinni mánaðarlaunaupphæð, t.d. 0,5 milljónum króna þar til lámarks framfærsluviðmiði er náð.
Með þessu fyrirkomulagi væri hægt að leysa mörg vandamáli á einu bretti. T.d. afstýra verkföllum, skapa frið, hátekjuskattur yrði óþarfur, ríkið og atvinnulífið þyrfti ekki að leggja fram meira en það bauð um daginn til að leysa kjaravandann, eignatekna- og hálaunafólkið þyrfti ekki lengur að sitja undir stöðugum skömmum fyrir að hafa sett allt í bál og brand. Einnig gæti þetta skapað meiri jöfnuð og samstöðu millli þessara hópa á toppi og botni launaskalans og þar með skilning og svigrúm til að snúa bökum saman um að leysa önnur brýn verkefni, s.s. varðandi verðbólgu og vexti, sóun af ýmsu tagi, tæknibyltingar, loftslagsmál og landvernd.
Margir kvarta undan álagi í starfi, kvíða, kulnun og þunglyndi. Við þessu eru tekin ýmis lyf í töfluformi, en kannski er besta lyfið að gera góðverk og fá bros og þakklæti að launum. Þetta yrði gjöf og endurgjöf en ekki gjald. Hver þekkir ekki hve gaman er að gefa og gleðja.
Úrtölur
Það munu eflaust margir kalla þessa hugmynd barnaskap og heimsku „góða fólksins“, óraunsæi, ölmusu og mesta bull sem þeir hafa heyrt. En það eru ekki rök og sagt er að allt sé hægt ef vilji er fyrir hendi. Mun sá vilji koma fram? Hver þorir að taka fyrsta skrefið? Ég væri til í að taka þátt í slíku verkefni þó ég nái ekki ofangreindu tekjuviðmiði, allt fyrir málstaðinn.
Meðal okkar í heiminum eru amk 2 þekktir öldungar sem hafa safnað miklum auðæfum, Ungverjinn Georges Soros (f. 1930) og Norðmaðurinn Olav Thon (f. 1923). Sá síðarnefndi hefur notað um 5 af 6 milljörðum bandaríkjadala eigna sinna til að koma á fót óhagnaðardrifinni stofnun sem m.a. úthlutar styrkjum til heilbrigðisvísindaverkefna. Georges Soros hefur einnig stofnað góðgerðarsamtök sem hann kallar Open Society Foundation sem úthluta fé til m.a. lýðræðissinnaðra stjórnmálaafla og annarra verkefna í anda opinna samfélaga. Þessir 2 menn sáu að þeir munu ekki geta farið með auðæfi sín með sér þegar þeir fara héðan og vilja nú nota þau til góðs. Það sama gætu íslenskir ofurlaunamenn gert!
Konur, karlar eða bæði
Stundum er því haldið fram að konur noti frekar tilfinningarök en karlar séu raunsærri við ákvarðanatöku. Útilokar annað hitt eða getur þetta unnið saman? Þurfum við ekki kænsku beggja kynja til að leysa málin og skapa betra samfélag? Er líklegt að karlar geti síður hugsað sér að gefa hluta af launum sínum til þeirra sem minnst bera úr býtum? Liggur það frekar í móðureðli kvenna og menningu að finna hjá sér þörf fyrir að gefa af sér og hjálpa? Held ekki. Þekkti eitt sinn mann sem sagði frá föður sínum sem ræktaði kartöflur á fyrri hluta síðustu aldar og fór með kartöflupoka sem hann skildi eftir við dyrnar á heimilum þar sem hann vissi að þröngt var í búi, án þess að ætlast til neins í staðinn. Hann uppskar mikið þakklæti og seinna margfalda endurgjöf afkomenda þeirra sem fengu. Forsetinn okkar er annað gott dæmi, gefur 10% launa sinna til góðgerðarmála án þess að það fari hátt.
Þessi skrif ber upp á Konudaginn. Það væri flott að sjá íslenskar hálaunakonur taka frumkvæðið og lýsa yfir stofnun áðurnefnds friðar- eða samstöðusjóðs og fara þannig nýja og djarfa leið við lausn á flóknu vandamáli. Karlarnir gætu svo elt konurnar…eins og venjulega.
Höf.: Eygló Halldórsdóttir lögfræðingur.
